Thuê freelancer viết bài nhưng bài bị sao chép: trách nhiệm thuộc về ai?

Vấn đề pháp lý cần xác định

Tình huống này không chỉ là chuyện “người viết có đạo văn hay không”, mà còn là câu hỏi về trách nhiệm của bên thuê khi đã đăng bài lên website dưới tên công ty. Nếu bài viết bị tố sao chép từ nguồn đã công bố trước đó, cần tách bạch giữa hành vi sáng tạo nội dung, hành vi sao chép và hành vi công bố, sử dụng tác phẩm.

Trong thực tế, bên thuê không đương nhiên phải chịu toàn bộ hậu quả nếu không biết và đã có cơ chế kiểm soát hợp lý. Tuy nhiên, việc đã đăng bài dưới danh nghĩa doanh nghiệp khiến công ty vẫn là chủ thể có thể bị yêu cầu gỡ bỏ, xin lỗi, cải chính hoặc bồi thường nếu việc sử dụng tác phẩm xâm phạm quyền tác giả được xác định theo luật hiện hành.

Pháp luật về quyền tác giả hiện nay được điều chỉnh bởi Luật Sở hữu trí tuệ đã được sửa đổi, bổ sung năm 2022 và Nghị định 17/2023/NĐ-CP hướng dẫn thi hành, đều đang có hiệu lực vào năm 2026.

Bài đã đăng có thể xâm phạm quyền tác giả khi nào?

Theo khoản 1 Điều 6 Luật Sở hữu trí tuệ 2005, quyền tác giả phát sinh kể từ khi tác phẩm được sáng tạo và được thể hiện dưới hình thức vật chất nhất định, không phụ thuộc vào việc có đăng ký hay chưa. Điều này có nghĩa là một bài viết đã được đăng ở nơi khác trước đó vẫn có thể được bảo hộ nếu đáp ứng điều kiện của tác phẩm theo luật.

Trường hợp freelancer lấy lại nguyên văn hoặc phần lớn nội dung của bài đã công bố trước đó mà không được phép, hành vi đó có thể bị xem xét là xâm phạm quyền tác giả theo Luật Sở hữu trí tuệ. Khi công ty đã nhận bài và đăng trên website của mình, phần sử dụng, phổ biến hoặc công bố tiếp nội dung vi phạm cũng cần được rà soát để xác định trách nhiệm cụ thể.

Điểm cần lưu ý là trách nhiệm pháp lý không tự động chuyển hết sang freelancer chỉ vì hợp đồng ghi họ là người viết. Cơ quan có thẩm quyền sẽ xem xét ai là người sáng tạo, ai sử dụng tác phẩm, ai biết hoặc phải biết về nguồn gốc nội dung, và hai bên đã thỏa thuận phân chia trách nhiệm như thế nào.

Công ty có bị liên quan không?

Có, nếu công ty đã đứng tên công bố bài trên website và sử dụng bài viết trong hoạt động kinh doanh của mình. Trong quan hệ dân sự, theo Điều 584 Bộ luật Dân sự 2015, người nào có hành vi xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người khác mà gây thiệt hại thì phải bồi thường, trừ trường hợp luật có quy định khác.

Trong quan hệ hợp đồng giữa công ty và freelancer, nếu hợp đồng có điều khoản cam kết bài viết là nguyên gốc, không xâm phạm quyền của bên thứ ba, thì khi cam kết đó bị vi phạm, freelancer có trách nhiệm dân sự với công ty theo Điều 351 và Điều 360 Bộ luật Dân sự 2015 về trách nhiệm do vi phạm nghĩa vụ và bồi thường thiệt hại. Nếu hợp đồng có điều khoản bồi thường, hoàn tiền, hoặc phạt vi phạm, các điều khoản đó cần được áp dụng đúng nội dung đã ký.

Ngược lại, nếu công ty không kiểm tra, không có quy trình thẩm định nội dung và vẫn đăng công khai bài sao chép, công ty khó tránh hoàn toàn trách nhiệm đối với việc đang khai thác nội dung vi phạm. Vì vậy, cần xử lý đồng thời ở hai mặt: ngừng sử dụng nội dung và truy cứu trách nhiệm hợp đồng với người viết.

Cần xử lý bài đã đăng như thế nào?

Việc đầu tiên là tạm gỡ hoặc ẩn các bài bị tố sao chép để giảm rủi ro tiếp tục phát sinh thiệt hại. Nếu đã có thông tin tương đối rõ về nguồn gốc trùng lặp, nên lưu lại toàn bộ dữ liệu liên quan như bản thảo, lịch sử chỉnh sửa, email, tin nhắn, hóa đơn thanh toán, hợp đồng và ảnh chụp màn hình nội dung bị tố vi phạm.

Sau đó, công ty cần đối chiếu từng bài với nguồn gốc bị cho là sao chép để xác định mức độ giống nhau, phạm vi trích dẫn, phần nào là kiến thức phổ thông, phần nào là biểu đạt sáng tạo. Không phải mọi sự tương đồng đều đương nhiên là vi phạm, nhưng nếu bài viết sao chép cách diễn đạt, cấu trúc, bố cục và nội dung cốt lõi của tác phẩm đã có trước thì rủi ro pháp lý tăng cao.

Nếu bên tố cáo là chủ sở hữu quyền tác giả hoặc người được ủy quyền, công ty nên chủ động trao đổi theo hướng xử lý nhanh: gỡ bài, cải chính nếu cần, và đề nghị họ cung cấp căn cứ chứng minh quyền. Cách xử lý sớm thường giúp giảm thiểu tranh chấp và thiệt hại phát sinh.

Yêu cầu freelancer chịu trách nhiệm thế nào?

Trước hết, cần căn cứ vào hợp đồng hoặc thỏa thuận đặt hàng. Nếu trong hợp đồng có cam kết về tính nguyên gốc, quyền sở hữu, quyền sử dụng, và nghĩa vụ bồi thường khi vi phạm quyền của bên thứ ba, công ty có quyền yêu cầu freelancer hoàn trả tiền, sửa chữa, viết lại, bồi thường thiệt hại hoặc chịu các chế tài khác đã thỏa thuận.

Nếu không có hợp đồng chặt chẽ, công ty vẫn có thể yêu cầu freelancer chịu trách nhiệm trên cơ sở vi phạm nghĩa vụ cung cấp dịch vụ đúng chất lượng đã cam kết và bồi thường thiệt hại phát sinh theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015. Khi đó, cần chứng minh thiệt hại thực tế như chi phí xử lý khủng hoảng, chi phí thuê đơn vị viết lại, chi phí pháp lý, thiệt hại do phải gỡ bài hoặc ảnh hưởng doanh thu nếu có căn cứ xác định.

Trong trường hợp freelancer cố ý sao chép từ nguồn khác, công ty có thể yêu cầu họ phối hợp làm việc với bên khiếu nại và hoàn trả số tiền tương ứng với phần bài không đạt yêu cầu. Nếu hai bên từng thỏa thuận giao quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng nội dung cho công ty, vẫn phải kiểm tra xem người chuyển giao có thật sự có quyền đối với phần nội dung đó hay không; quyền chuyển giao không làm “hợp pháp hóa” nội dung xâm phạm quyền của người khác.

Nên rà soát những điểm nào trong hợp đồng?

Cần kiểm tra các điều khoản về cam kết nguyên bản, cam kết không xâm phạm quyền tác giả, nghĩa vụ cung cấp nguồn tham khảo, chế tài khi bài bị khiếu nại và cơ chế hoàn tiền. Nếu hợp đồng chỉ ghi “viết bài theo yêu cầu” mà không có chuẩn đầu ra về bản quyền, rủi ro thường chuyển sang bên thuê ở khâu sử dụng và công bố.

Nên bổ sung điều khoản yêu cầu freelancer chịu trách nhiệm toàn bộ nếu bài viết vi phạm quyền của bên thứ ba, đồng thời cho phép công ty tạm ngưng thanh toán hoặc khấu trừ chi phí xử lý khi phát hiện vi phạm. Với nội dung SEO, nên đặt thêm nghĩa vụ kiểm tra trùng lặp và lưu hồ sơ nguồn tham khảo trước khi bàn giao.

Đối với website doanh nghiệp, nên có quy trình nội bộ: kiểm tra đạo văn, lưu phiên bản thảo, phê duyệt trước đăng và cơ chế tiếp nhận khiếu nại bản quyền. Đây là cách giảm thiểu rủi ro pháp lý, nhất là khi thuê nhiều người viết ở nhiều đợt khác nhau.

Kết luận thực tiễn

Trong tình huống này, công ty không nên mặc định rằng mọi trách nhiệm đều thuộc về freelancer. Khi bài đã được đăng dưới tên công ty, doanh nghiệp có thể bị liên quan nếu sử dụng nội dung xâm phạm quyền tác giả; đồng thời, công ty có quyền yêu cầu freelancer hoàn trả, bồi thường hoặc chịu trách nhiệm theo hợp đồng và theo Bộ luật Dân sự 2015.

Cách xử lý an toàn là gỡ ngay các bài bị khiếu nại, lưu chứng cứ, đối chiếu nguồn, làm việc với bên tố cáo và gửi yêu cầu trách nhiệm cho freelancer bằng văn bản. Nếu tranh chấp lớn hoặc có yêu cầu bồi thường đáng kể, nên có luật sư rà soát hợp đồng, chứng cứ và phương án phản hồi trước khi đưa ra thông báo chính thức.

Nguồn tham khảo

• Luật Sở hữu trí tuệ 2005, đã được sửa đổi, bổ sung năm 2022.
• Nghị định 17/2023/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Sở hữu trí tuệ về quyền tác giả, quyền liên quan.
• Bộ luật Dân sự 2015.
• Cổng thông tin văn bản của Chính phủ về Nghị định 17/2023/NĐ-CP.
• Văn bản hợp nhất Luật Sở hữu trí tuệ của Quốc hội.