Container rỗng ám mùi hóa chất làm hỏng hàng: Ai chịu trách nhiệm?

Vấn đề pháp lý cần xác định

Tranh chấp này không nằm ở việc hàng hóa đã bị hỏng hay chưa, mà nằm ở câu hỏi: tổn thất phát sinh do tình trạng container không phù hợp khi giao nhận hay do rủi ro khác trong quá trình vận chuyển. Nếu container rỗng có mùi hóa chất ngay từ lúc bàn giao và mùi đó là nguyên nhân trực tiếp làm hàng thực phẩm bị ám mùi, thì bên có nghĩa vụ cung cấp container hoặc bên vận chuyển có thể phải chịu trách nhiệm theo quan hệ hợp đồng tương ứng. Ngược lại, nếu không chứng minh được mối liên hệ giữa container và thiệt hại thực tế, yêu cầu bồi thường sẽ rất khó được chấp nhận.

Trong hoạt động vận chuyển hàng hóa bằng đường biển, trách nhiệm của người vận chuyển phát sinh từ khi nhận hàng tại cảng nhận hàng, được duy trì trong suốt quá trình vận chuyển và chấm dứt khi kết thúc việc trả hàng tại cảng trả hàng. Đây là căn cứ quan trọng để xác định thời điểm phát sinh nghĩa vụ bảo quản, chuyên chở và giao hàng an toàn theo Bộ luật Hàng hải Việt Nam 2015.

Ảnh container và biên bản đóng hàng có giá trị gì?

Ảnh chụp container lúc đóng hàng và biên bản đóng hàng là chứng cứ trực tiếp về tình trạng container tại thời điểm giao nhận, nhất là khi thể hiện container có mùi bất thường, dấu hiệu hóa chất, hoặc đã có ghi nhận của nhân viên và các bên liên quan. Các tài liệu này đặc biệt hữu ích nếu được lập ngay khi nhận container rỗng, có chữ ký hoặc xác nhận của người giao container, người đóng hàng, đại diện depot, hãng tàu, hoặc đơn vị giao nhận.

Tuy vậy, ảnh và biên bản chỉ là một phần của chuỗi chứng cứ. Để yêu cầu bồi thường có cơ sở vững hơn, cần chứng minh thêm rằng chính tình trạng container đó là nguyên nhân trực tiếp gây ám mùi cho hàng thực phẩm, chứ không phải do bao bì, quá trình đóng hàng, bảo quản, xếp dỡ hoặc thời gian lưu kho.

Căn cứ pháp lý để yêu cầu bồi thường

Nếu quan hệ giữa công ty và hãng tàu hoặc đơn vị giao container là quan hệ hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển, thì trách nhiệm bồi thường thiệt hại phát sinh khi có đủ ba yếu tố: có hành vi vi phạm hợp đồng, có thiệt hại thực tế, và hành vi vi phạm là nguyên nhân trực tiếp gây ra thiệt hại, theo Điều 303 Luật Thương mại 2005. Thiệt hại được bồi thường là tổn thất thực tế, trực tiếp và khoản lợi trực tiếp mà bên bị vi phạm lẽ ra được hưởng, theo Điều 302 Luật Thương mại 2005.

Trong trường hợp tranh chấp về hợp đồng, bên yêu cầu bồi thường còn phải chứng minh nghĩa vụ bị vi phạm cụ thể là gì, chẳng hạn nghĩa vụ cung cấp container phù hợp để chứa hàng thực phẩm khô, nghĩa vụ giao container sạch, khô, không có mùi lạ, hoặc nghĩa vụ kiểm tra, cảnh báo trước khi giao container. Nếu hợp đồng, booking note, điều kiện vận chuyển, hoặc quy trình depot có quy định riêng về chất lượng container thì các điều khoản đó sẽ là căn cứ trực tiếp để đối chiếu trách nhiệm.

Ai có thể phải chịu trách nhiệm?

Trách nhiệm không tự động thuộc về hãng tàu trong mọi trường hợp. Cần tách bạch giữa đơn vị sở hữu hoặc cấp container, hãng tàu, đơn vị khai thác depot và đơn vị giao nhận. Nếu container do depot hoặc đại lý của hãng tàu cấp và việc cấp container không bảo đảm tình trạng phù hợp cho hàng thực phẩm, bên trực tiếp vi phạm nghĩa vụ cung cấp container có thể là chủ thể phải bồi thường.

Nếu hãng tàu là bên ký hợp đồng vận chuyển với người gửi hàng, người gửi hàng có thể yêu cầu hãng tàu chịu trách nhiệm trước, rồi hãng tàu mới xem xét yêu cầu bồi hoàn nội bộ đối với depot, đại lý hoặc đơn vị liên quan. Trong thực tế, bên gửi hàng nên gửi thông báo khiếu nại đồng thời đến hãng tàu, đại lý phát hành container và đơn vị cung cấp container để tránh mất dấu vết trách nhiệm.

Nghĩa vụ chứng minh cần chuẩn bị

Để tăng khả năng được chấp nhận bồi thường, doanh nghiệp cần chuẩn bị hồ sơ chứng minh theo từng mắt xích:

• Biên bản nhận container rỗng, ghi nhận tình trạng bên trong container.
• Ảnh, video thể hiện mùi hóa chất, dấu vết bất thường, số container, thời điểm ghi nhận.
• Biên bản đóng hàng có chữ ký các bên liên quan.
• Vận đơn, booking note, phiếu giao nhận, email khiếu nại.
• Chứng từ giám định tổn thất, biên bản tại cảng đích, phản ánh của khách mua hàng.
• Chứng cứ về giá trị thiệt hại thực tế như hóa đơn, hợp đồng bán hàng, chi phí xử lý, trả hàng, tiêu hủy hoặc giảm giá.

Nếu có giám định độc lập xác định mùi hóa chất xuất phát từ container và làm giảm chất lượng hàng, hồ sơ yêu cầu bồi thường sẽ có sức nặng đáng kể. Trường hợp chỉ có phản ánh của khách hàng mà không có giám định hoặc biên bản hiện trường, việc chứng minh nguyên nhân trực tiếp sẽ khó hơn.

Hướng xử lý thực tế

Doanh nghiệp nên lập khiếu nại bằng văn bản trong thời hạn sớm nhất theo hợp đồng vận chuyển và điều kiện vận đơn. Nội dung khiếu nại cần nêu rõ số container, số chuyến, thời điểm nhận container, dấu hiệu bất thường, mức thiệt hại, yêu cầu cụ thể và danh mục chứng cứ kèm theo. Song song, nên yêu cầu bảo lưu hiện trường, trưng cầu giám định hoặc mời giám định viên độc lập tại cảng đích nếu hàng còn đang được lưu giữ.

Nếu hãng tàu hoặc đơn vị cấp container từ chối trách nhiệm, tranh chấp sẽ xoay quanh chứng cứ về tình trạng container và quan hệ nhân quả. Khi đó, ảnh chụp và biên bản đóng hàng vẫn là chứng cứ quan trọng, nhưng thường cần kết hợp thêm giám định, thư khiếu nại, phản hồi chính thức và tài liệu giao nhận đầy đủ. Trường hợp hợp đồng có điều khoản giải quyết tranh chấp bằng thương lượng, trọng tài hoặc tòa án, doanh nghiệp cần tuân thủ đúng cơ chế đó để bảo toàn quyền khởi kiện.

Kết luận

Nếu chứng minh được container rỗng đã có mùi hóa chất khi bàn giao và chính tình trạng đó là nguyên nhân trực tiếp làm hàng thực phẩm bị ám mùi, doanh nghiệp có cơ sở yêu cầu bên có nghĩa vụ cung cấp container hoặc người vận chuyển bồi thường theo quy định về trách nhiệm hợp đồng trong Luật Thương mại 2005 và Bộ luật Hàng hải Việt Nam 2015. Ảnh container và biên bản đóng hàng có giá trị chứng cứ quan trọng, nhưng thường chưa đủ nếu thiếu giám định, chứng từ giao nhận và tài liệu chứng minh thiệt hại thực tế. Cách xử lý đúng là gửi khiếu nại sớm, bảo lưu hiện trường, thu thập đầy đủ chứng cứ và xác định rõ chủ thể vi phạm trong chuỗi cung ứng vận chuyển.

Nguồn tham khảo

• Bộ luật Hàng hải Việt Nam 2015.
• Luật Thương mại 2005.
• Bộ luật Dân sự 2015.
• Nghị định 37/2015/NĐ-CP về hợp đồng xây dựng, tham chiếu nguyên tắc chứng cứ hợp đồng chỉ khi phù hợp bối cảnh tương tự.
• Hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về văn bản pháp luật.