Đòi lại tiền góp vốn khi người đứng tên hộ kinh doanh tự ý đóng cửa

Xác định đúng quan hệ pháp lý của vụ việc

Trong tình huống này, điểm mấu chốt không phải là việc “chủ hộ kinh doanh” tự ý đóng cửa, mà là cần xác định khoản 200 triệu đồng là tiền góp vốn kinh doanh, tiền cho vay hay một thỏa thuận hợp tác khác. Nếu hai bên cùng mở shop, cùng thỏa thuận bỏ vốn để kinh doanh quần áo và cùng hưởng lợi nhuận hoặc cùng chịu lỗ, quan hệ pháp lý thường được nhìn nhận theo thỏa thuận dân sự giữa các bên, không chỉ dựa vào việc ai đứng tên hộ kinh doanh. Việc chị họ đứng tên hộ kinh doanh không làm mất quyền tài sản của người đã góp vốn nếu có căn cứ chứng minh phần vốn đó. Khi phát sinh tranh chấp, Tòa án sẽ xem xét toàn bộ thỏa thuận, chứng cứ chuyển tiền, tin nhắn, cách quản lý hàng hóa và việc phân chia lợi nhuận hoặc thua lỗ.

Căn cứ pháp lý hiện hành cần lưu ý

Về chứng cứ, theo khoản 1 Điều 93 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, chứng cứ là những gì có thật được giao nộp, xuất trình cho Tòa án hoặc do Tòa án thu thập theo trình tự luật định và được dùng làm căn cứ xác định sự thật khách quan của vụ án. Theo khoản 1 Điều 94 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, dữ liệu điện tử là một trong các nguồn chứng cứ. Theo khoản 1 Điều 95 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, thông điệp dữ liệu điện tử được thể hiện dưới các hình thức như thư điện tử, tin nhắn điện tử và các hình thức tương tự khác theo pháp luật về giao dịch điện tử. Theo điểm a khoản 1 Điều 117 Bộ luật Dân sự 2015, giao dịch dân sự có hiệu lực khi chủ thể có năng lực pháp luật dân sự, năng lực hành vi dân sự phù hợp; theo Điều 385 Bộ luật Dân sự 2015, hợp đồng là sự thỏa thuận giữa các bên về việc xác lập, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự. Nếu các bên có thỏa thuận góp vốn để cùng kinh doanh, thỏa thuận đó là căn cứ chính để xác định nghĩa vụ hoàn trả hoặc chia tài sản khi chấm dứt hợp tác.

Sao kê chuyển tiền và tin nhắn có giúp đòi đối soát vốn, hàng hóa không

Có. Sao kê chuyển tiền thể hiện dòng tiền thực tế đã chuyển từ tài khoản của bạn sang tài khoản của chị họ hoặc sang tài khoản thanh toán liên quan đến shop. Tin nhắn trao đổi thể hiện mục đích chuyển tiền, việc cùng mở shop, thống nhất góp vốn, nhập hàng, chia lợi nhuận hoặc xử lý hàng tồn. Khi hai loại tài liệu này đi cùng nhau, chúng tạo thành bộ chứng cứ quan trọng để yêu cầu đối soát vốn và hàng hóa. Nếu tin nhắn thể hiện rõ việc chị họ nhận tiền để kinh doanh chung, nhận trách nhiệm quản lý hàng, hoặc cam kết trả lại phần vốn còn lại khi dừng kinh doanh, giá trị chứng minh sẽ mạnh hơn.

Chứng cứ điện tử không tự động làm bạn thắng kiện, nhưng đủ để yêu cầu Tòa án xem xét quan hệ góp vốn và yêu cầu chị họ giải trình về việc sử dụng tiền, số hàng đã nhập, số hàng đã bán, khoản thu còn lại và chi phí kinh doanh. Trong thực tiễn, người góp vốn nên lưu cả bản sao sao kê ngân hàng, ảnh chụp màn hình tin nhắn, file xuất dữ liệu, hóa đơn nhập hàng, hình ảnh shop, danh sách hàng tồn, clip kiểm kê nếu có. Càng thể hiện được mối liên hệ giữa tiền chuyển và hoạt động kinh doanh, yêu cầu đối soát càng có cơ sở.

Người đứng tên hộ kinh doanh có quyền tự ý đóng cửa và giữ toàn bộ tiền không

Việc chị họ là người đứng tên hộ kinh doanh không đồng nghĩa chị được quyền tuyệt đối với toàn bộ tài sản hình thành từ phần vốn góp của bạn. Nếu tài sản, hàng hóa và lợi nhuận được tạo lập từ nguồn vốn chung hoặc từ thỏa thuận hợp tác, người quản lý phải có nghĩa vụ giải trình khi chấm dứt kinh doanh. Trường hợp có thỏa thuận về việc hai bên cùng góp vốn nhưng không thỏa thuận rõ cơ chế thanh lý khi dừng, Tòa án sẽ căn cứ vào chứng cứ thực tế để xác định phần quyền của từng bên. Nếu chị họ bán hết hàng mà không đối soát, không chứng minh được chi phí, doanh thu và việc đã hoàn trả phần vốn của bạn, thì đây là căn cứ bất lợi cho chị trong tranh chấp dân sự.

Nếu tồn tại dấu hiệu chiếm giữ tiền, hàng hoặc doanh thu không đúng thỏa thuận, bạn có quyền yêu cầu hoàn trả phần tài sản thuộc về mình sau khi trừ đi nghĩa vụ hợp pháp của hoạt động kinh doanh. Tuy nhiên, mức yêu cầu cụ thể phải dựa vào chứng cứ: số tiền đã góp, thời điểm góp, thỏa thuận dùng tiền vào đâu, số hàng đã mua, hàng đã bán, giá trị hàng tồn và khoản chi hợp lệ. Không nên mặc định đòi lại đủ 200 triệu nếu thực tế hai bên có thỏa thuận cùng chịu lỗ; khi đó cần xác định phần còn lại sau thanh lý.

Nên yêu cầu những gì khi làm việc với chị họ hoặc khởi kiện

Bạn có thể yêu cầu đối soát theo từng nhóm tài sản và dòng tiền. Nội dung yêu cầu nên gồm: xác nhận tổng vốn góp của từng bên, danh mục hàng đã nhập, doanh thu bán hàng, chi phí thuê mặt bằng, nhân công, quảng cáo, vận chuyển, hàng tồn kho, tiền mặt còn lại và số tiền phải hoàn trả cho từng bên. Nếu chị họ tự ý dừng kinh doanh, bạn có thể yêu cầu cung cấp sổ sách, chứng từ nhập hàng, hóa đơn thanh toán, ảnh chụp hàng tồn và bảng chốt công nợ với nhà cung cấp. Trường hợp chị họ không hợp tác, đây là cơ sở để nộp đơn khởi kiện tại Tòa án có thẩm quyền để yêu cầu giải quyết tranh chấp tài sản và nghĩa vụ hoàn trả.

Trong đơn khởi kiện, cần nêu rõ quan hệ tranh chấp là tranh chấp phát sinh từ thỏa thuận góp vốn kinh doanh hoặc tranh chấp tài sản liên quan đến hoạt động hộ kinh doanh. Kèm theo đó là yêu cầu Tòa án buộc bị đơn cung cấp tài liệu, đối chiếu chứng cứ và xác định phần tài sản phải thanh toán lại cho bạn. Nếu cần, có thể đề nghị Tòa án xem xét thu thập chứng cứ từ ngân hàng, nhà cung cấp hàng hóa hoặc đơn vị cho thuê mặt bằng khi các tài liệu đó liên quan trực tiếp đến việc đối soát vốn.

Cần chuẩn bị chứng cứ gì ngay từ bây giờ

• Sao kê chuyển khoản thể hiện số tiền 200 triệu hoặc từng lần góp vốn.
• Tin nhắn, email, ghi âm thể hiện thỏa thuận cùng mở shop, phân chia lợi nhuận hoặc trách nhiệm quản lý.
• Hóa đơn, phiếu nhập hàng, đơn đặt hàng, chứng từ thanh toán cho nhà cung cấp.
• Ảnh, video shop, hàng tồn, bảng kiểm kê, bài đăng bán hàng, dữ liệu đơn hàng.
• Thông tin về mặt bằng, nhân sự, tài khoản nhận tiền bán hàng, mã vận đơn nếu có.

Chứng cứ càng sớm được lưu giữ càng tốt, vì dữ liệu điện tử dễ bị xóa hoặc chỉnh sửa. Nếu cần độ tin cậy cao hơn, nên in toàn bộ trao đổi, lưu file gốc, và ghi nhận việc sao chụp theo cách bảo đảm xác thực nguồn gốc. Khi đã có bộ hồ sơ tương đối đầy đủ, việc yêu cầu đối soát hoặc khởi kiện sẽ rõ ràng hơn nhiều.

Hướng xử lý phù hợp trong vụ việc này

Trước hết, nên gửi văn bản hoặc tin nhắn chính thức yêu cầu chị họ chốt sổ, đối soát toàn bộ vốn, hàng hóa và doanh thu trong một thời hạn cụ thể. Nếu không phản hồi hoặc từ chối, bước tiếp theo là nộp hồ sơ khởi kiện yêu cầu giải quyết tranh chấp tài sản phát sinh từ thỏa thuận góp vốn kinh doanh. Trong trường hợp giá trị tranh chấp lớn hoặc có dấu hiệu tẩu tán tài sản, việc thu thập chứng cứ sớm và nộp đơn càng sớm càng có ý nghĩa. Nếu hồ sơ chứng minh được tiền góp, mục đích kinh doanh và việc chị họ quản lý, bán hàng không minh bạch, yêu cầu hoàn trả phần vốn và thanh lý tài sản sẽ có cơ sở pháp lý rõ ràng.

Nguồn tham khảo

• Bộ luật Dân sự 2015.
• Bộ luật Tố tụng dân sự 2015.
• Luật Doanh nghiệp 2020.
• Nghị định 01/2021/NĐ-CP về đăng ký doanh nghiệp.
• Luật Giao dịch điện tử 2023.