Dùng ảnh khách hàng để quảng cáo khi chưa xin phép

Xác định vấn đề pháp lý cần giải quyết

Trường hợp cửa hàng dùng ảnh khách hàng do nhân viên tự chụp để đăng quảng cáo, câu hỏi pháp lý trọng tâm không phải là ai chụp ảnh, mà là việc sử dụng hình ảnh đó đã được người có hình ảnh đồng ý hay chưa. Nếu ảnh được dùng để giới thiệu sản phẩm, thu hút khách hàng hoặc gắn với hoạt động bán hàng, đây là sử dụng hình ảnh cho mục đích thương mại. Khi người trong ảnh yêu cầu gỡ bài vì chưa từng chấp thuận, cần xử lý theo quy định về quyền đối với hình ảnh của cá nhân và trách nhiệm khi sử dụng sai phạm vi.

Trong thực tế, ảnh do nhân viên tự chụp không đương nhiên thuộc quyền tự do khai thác của cửa hàng. Quyền quyết định việc hình ảnh cá nhân có được sử dụng hay không vẫn thuộc về người có hình ảnh, trừ các trường hợp luật cho phép không cần đồng ý. Vì vậy, yếu tố then chốt là sự đồng ý hợp lệ, đúng phạm vi và đúng mục đích.

Cơ sở pháp lý hiện hành áp dụng

Theo khoản 1 Điều 32 Bộ luật Dân sự 2015, cá nhân có quyền đối với hình ảnh của mình; việc sử dụng hình ảnh của cá nhân phải được người đó đồng ý. Quy định này cũng nêu rõ: nếu sử dụng hình ảnh của người khác vì mục đích thương mại thì phải trả thù lao cho người có hình ảnh, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác. Đây là nền tảng pháp lý trực tiếp cho việc xin phép sử dụng ảnh khách hàng trong quảng cáo.

Theo khoản 2 Điều 32 Bộ luật Dân sự 2015, không cần sự đồng ý của người có hình ảnh trong hai nhóm trường hợp: hình ảnh được sử dụng vì lợi ích quốc gia, dân tộc, lợi ích công cộng; hoặc hình ảnh được sử dụng từ các hoạt động công cộng như hội nghị, hội thảo, thi đấu thể thao, biểu diễn nghệ thuật và hoạt động công cộng khác, miễn là không làm tổn hại đến danh dự, nhân phẩm, uy tín của họ. Ảnh khách hàng trải nghiệm sản phẩm trong cửa hàng thường không mặc nhiên thuộc các trường hợp này.

Theo khoản 3 Điều 32 Bộ luật Dân sự 2015, nếu việc sử dụng hình ảnh vi phạm quy định thì người có hình ảnh có quyền yêu cầu Tòa án buộc chấm dứt việc sử dụng hình ảnh, thu hồi, tiêu hủy, bồi thường thiệt hại và áp dụng các biện pháp xử lý khác theo quy định pháp luật. Đây là cơ sở để người bị sử dụng ảnh trái phép yêu cầu gỡ bài và khắc phục hậu quả.

Về quảng cáo, khoản 8 Điều 8 Luật Quảng cáo 2012 xác định hành vi quảng cáo có sử dụng hình ảnh, lời nói, chữ viết của cá nhân khi chưa được cá nhân đó đồng ý, trừ trường hợp được pháp luật cho phép, là hành vi bị cấm. Như vậy, nếu bài đăng được dùng để quảng bá hàng hóa, dịch vụ thì cần sự đồng ý rõ ràng của người trong ảnh.

Cần xử lý bài đăng cũ như thế nào

Khi đã nhận được yêu cầu gỡ ảnh, trước hết cần dừng ngay việc tiếp tục khai thác hình ảnh trên các kênh quảng cáo của cửa hàng nếu chưa có căn cứ đồng ý hợp lệ. Việc để nguyên bài cũ trên fanpage, website, sàn thương mại điện tử hoặc nền tảng mạng xã hội vẫn được xem là tiếp tục sử dụng hình ảnh. Nếu ảnh gắn với nội dung khuyến mại, giới thiệu sản phẩm hay nhận diện thương hiệu, rủi ro pháp lý càng rõ.

Trường hợp trước đó chỉ có sự đồng ý miệng, đồng ý chung chung hoặc đồng ý chụp ảnh nhưng không nói rõ cho mục đích quảng cáo, nên rà soát lại toàn bộ nội dung trao đổi, tin nhắn, biểu mẫu và bối cảnh sử dụng. Nếu không chứng minh được người trong ảnh đã đồng ý cho mục đích thương mại, cách xử lý an toàn là gỡ bài, ẩn bài hoặc thay thế bằng hình ảnh khác đã được phép sử dụng. Đồng thời, cần lưu lại bằng chứng đã xử lý để phục vụ việc giải trình nếu phát sinh tranh chấp.

Nếu nội dung ảnh có thể gây hiểu lầm rằng khách hàng đang chứng thực cho sản phẩm, cần cân nhắc chỉnh sửa hoặc xóa cả caption, hashtag, quảng cáo kèm theo. Việc chỉ xóa ảnh nhưng giữ nguyên thông điệp quảng cáo vẫn có thể chưa đủ nếu người đó tiếp tục bị nhận diện hoặc bị gắn với mục đích thương mại trái phép.

Cách xin phép sử dụng ảnh đúng chuẩn

Để sử dụng ảnh khách hàng hợp pháp, nên xin đồng ý rõ ràng, cụ thể và có thể chứng minh được. Nội dung đồng ý nên thể hiện ít nhất: người được chụp ảnh; mục đích sử dụng; kênh đăng tải; thời hạn sử dụng; phạm vi lãnh thổ nếu cần; việc có chỉnh sửa ảnh hay không; và vấn đề thù lao hoặc quyền lợi khác nếu các bên có thỏa thuận. Cách làm này giúp tránh tranh cãi về việc đồng ý chỉ dành cho chụp kỷ niệm chứ không phải cho quảng cáo.

Với mục đích thương mại, nên dùng phiếu đồng ý bằng văn bản, xác nhận điện tử hoặc tin nhắn lưu được toàn bộ nội dung chấp thuận. Nếu dùng ảnh cho nhiều chiến dịch hoặc nhiều nền tảng, cần ghi rõ phạm vi từng nền tảng để tránh vượt quá sự cho phép ban đầu. Khi muốn dùng lại ảnh cũ cho chiến dịch mới, nên xin phép lại thay vì mặc định tiếp tục sử dụng.

Trong trường hợp có nhóm khách hàng xuất hiện trong cùng một ảnh, cần bảo đảm người có thể nhận diện trong ảnh đều đồng ý nếu họ là chủ thể hình ảnh chính. Nếu ảnh chụp ở nơi công cộng hoặc sự kiện công cộng, vẫn phải kiểm tra xem việc dùng ảnh có làm ảnh hưởng đến danh dự, nhân phẩm, uy tín của người trong ảnh hay không và có thuộc phạm vi cho phép của Điều 32 hay không.

Khuyến nghị xử lý rủi ro cho cửa hàng

Về nguyên tắc an toàn pháp lý, cửa hàng nên xây dựng một quy trình nội bộ trước khi đăng ảnh khách hàng: hỏi ý kiến trước khi chụp; xác nhận mục đích quảng cáo; lưu biểu mẫu đồng ý; và chỉ đăng trong phạm vi đã được chấp thuận. Nhân viên không nên tự ý lấy ảnh chụp tại quầy hoặc trong quá trình trải nghiệm để đăng quảng cáo nếu chưa có xác nhận hợp lệ từ người trong ảnh.

Nếu đã có yêu cầu gỡ, nên phản hồi lịch sự, xác nhận đã tiếp nhận và thực hiện gỡ trong thời gian sớm nhất nếu không có căn cứ pháp lý rõ ràng để tiếp tục sử dụng. Nếu hai bên muốn tiếp tục hợp tác, nên lập văn bản đồng ý mới, trong đó nêu rõ phạm vi sử dụng và quyền sửa đổi hoặc thu hồi chấp thuận theo thỏa thuận. Cách làm này giảm đáng kể nguy cơ tranh chấp về quyền hình ảnh và trách nhiệm bồi thường.

Kết luận

Ảnh do nhân viên tự chụp không đương nhiên được dùng cho quảng cáo nếu người trong ảnh chưa đồng ý. Khi khách yêu cầu gỡ vì chưa cho phép dùng hình ảnh vào mục đích thương mại, cửa hàng nên rà soát căn cứ đồng ý, dừng sử dụng, gỡ bài cũ nếu chưa có chấp thuận hợp lệ và xin phép lại bằng văn bản nếu muốn tiếp tục dùng ảnh. Trong lĩnh vực này, tiêu chuẩn an toàn pháp lý là có đồng ý rõ ràng trước khi đăng, không phải xử lý sau khi có khiếu nại.

Nguồn tham khảo

• Bộ luật Dân sự 2015, Điều 32 về quyền của cá nhân đối với hình ảnh.
• Luật Quảng cáo 2012, khoản 8 Điều 8 về hành vi bị cấm trong quảng cáo.
• Nghị định 38/2021/NĐ-CP của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực văn hóa và quảng cáo.
• Cổng thông tin pháp luật của Chính phủ về văn bản quy phạm pháp luật hiện hành.
• Cơ sở dữ liệu quốc gia về văn bản pháp luật.