Video cha nói chia nhà trước khi mất có được coi là di chúc?

Video bố nói giao nhà có tự động là di chúc không?

Không phải mọi video ghi lại lời nói của người để lại tài sản đều đương nhiên là di chúc hợp pháp. Theo khoản 1 Điều 624 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết. Để có hiệu lực, di chúc phải đáp ứng điều kiện tại khoản 1 Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015, trong đó người lập di chúc phải minh mẫn, sáng suốt, không bị lừa dối, đe dọa, cưỡng ép và nội dung, hình thức di chúc không trái luật, đạo đức xã hội.

Trong trường hợp di chúc bằng văn bản, Bộ luật Dân sự 2015 quy định nhiều hình thức khác nhau, gồm di chúc bằng văn bản không có người làm chứng, có người làm chứng, có công chứng hoặc có chứng thực. Nếu chỉ có video ghi lời nói mà không đáp ứng hình thức di chúc được luật thừa nhận, video đó thường không được coi là di chúc hoàn chỉnh để tự động định đoạt căn nhà.

Nếu người cha lập di chúc trong tình trạng đặc biệt như không thể tự viết, không biết chữ, hoặc có hạn chế về thể chất, luật còn đặt ra yêu cầu riêng về người làm chứng và công chứng, chứng thực theo Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015. Vì vậy, giá trị pháp lý của video phải được xem xét cùng bối cảnh lập video, tình trạng sức khỏe, cách thể hiện ý chí và các tài liệu kèm theo.

Video vẫn có giá trị gì khi các anh chị không công nhận?

Dù không đủ để khẳng định là di chúc hợp pháp, video vẫn có thể là chứng cứ trong vụ án dân sự nếu được thu thập và xuất trình đúng quy định. Theo khoản 1 Điều 94 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, chứng cứ được thu thập từ nhiều nguồn, trong đó có tài liệu nghe được, nhìn được và dữ liệu điện tử. Theo khoản 3 Điều 95 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, thông điệp dữ liệu điện tử được thể hiện dưới hình thức trao đổi dữ liệu điện tử, chứng từ điện tử, thư điện tử, điện tín, điện báo, fax và hình thức tương tự khác theo quy định của pháp luật về giao dịch điện tử.

Vì vậy, video có thể được dùng để chứng minh ý chí của người cha, thời điểm lập video, người có mặt khi ghi hình và tình trạng nhận thức của ông lúc đó. Tuy nhiên, tòa án sẽ đánh giá tổng hợp nhiều yếu tố, không chỉ riêng nội dung video. Nếu có tranh chấp thừa kế, giá trị của video còn phụ thuộc vào tính xác thực, tính toàn vẹn và việc đối chiếu với hồ sơ y tế, lời khai nhân chứng và các tài liệu khác.

Cần lưu giữ video và chứng cứ sức khỏe thế nào?

Để bảo vệ quyền lợi, cần giữ nguyên bản gốc video trên thiết bị gốc nếu còn, đồng thời sao lưu thêm nhiều bản ở các phương tiện lưu trữ khác nhau. Nên bảo quản file gốc kèm thông tin ngày giờ tạo file, thông tin thiết bị quay, dung lượng, định dạng và toàn bộ dữ liệu liên quan để hạn chế tranh cãi về việc chỉnh sửa. Khi xuất trình cho cơ quan có thẩm quyền, nên nộp kèm bản sao và mô tả rõ nguồn gốc của video.

Với chứng cứ về sức khỏe, cần thu thập hồ sơ bệnh án, giấy ra viện, kết quả khám bệnh, đơn thuốc, giấy xác nhận của cơ sở y tế, và nếu có thì cả tài liệu thể hiện tình trạng minh mẫn hoặc suy giảm nhận thức tại thời điểm gần ngày quay video. Trường hợp có người thân, hàng xóm, nhân viên y tế, người chăm sóc trực tiếp biết rõ tình trạng của người cha, lời khai của họ cũng là nguồn thông tin quan trọng. Các tài liệu này cần được lưu theo trình tự thời gian để làm rõ sự kiện lúc lập video.

Nếu video được gửi qua điện thoại, ứng dụng nhắn tin hoặc lưu trên nền tảng số, cần giữ cả máy gốc, tài khoản liên quan, lịch sử tin nhắn, và ảnh chụp màn hình thể hiện thời điểm gửi nhận. Không nên tự ý cắt ghép, chèn phụ đề hoặc chỉnh sửa âm thanh, hình ảnh vì việc đó làm giảm giá trị chứng cứ. Khi cần, có thể đề nghị lập vi bằng hoặc nhờ người có chuyên môn trích xuất dữ liệu theo đúng quy trình kỹ thuật.

Khi nào nên yêu cầu tòa án xem xét tranh chấp?

Nếu các anh chị không công nhận nội dung video, người có quyền lợi liên quan có thể yêu cầu chia di sản thừa kế tại tòa án có thẩm quyền. Tòa án sẽ xem xét trước hết việc video có phải là di chúc hợp pháp hay không; nếu không, tiếp tục xem xét di sản theo quy định thừa kế theo pháp luật. Trong quá trình này, chứng cứ về sức khỏe, ý chí tự nguyện và nguồn gốc video có vai trò quyết định.

Trường hợp cho rằng video được lập trong lúc người cha còn minh mẫn và thể hiện rõ ý chí cuối cùng, cần nộp toàn bộ chứng cứ càng sớm càng tốt. Nếu có nghi ngờ về giả mạo, chỉnh sửa hoặc ép buộc, phía phản đối có quyền yêu cầu giám định dữ liệu, đối chiếu hồ sơ y tế và mời người làm chứng. Việc chuẩn bị hồ sơ đầy đủ từ đầu sẽ giúp giảm rủi ro bị bác yêu cầu vì thiếu chứng cứ.

Nguyên tắc cần nhớ khi bảo vệ quyền lợi

• Video chỉ có giá trị quyết định nếu đáp ứng điều kiện của di chúc hợp pháp theo Điều 624 và khoản 1 Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015.
• Nếu video không đủ điều kiện là di chúc, vẫn có thể dùng làm chứng cứ trong vụ án dân sự theo khoản 1 Điều 94 và khoản 3 Điều 95 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015.
• Cần giữ bản gốc dữ liệu, thông tin thiết bị, thời gian ghi, và toàn bộ bối cảnh tạo lập video.
• Cần thu thập hồ sơ y tế và lời khai người biết rõ tình trạng minh mẫn của người cha tại thời điểm lập video.
• Không nên chỉnh sửa, cắt ghép hoặc làm mất dữ liệu gốc trước khi cơ quan có thẩm quyền kiểm tra.

Người tranh chấp cần chuẩn bị những gì?

Hồ sơ nên gồm video gốc, bản sao lưu, giấy tờ y tế, giấy tờ chứng minh quan hệ gia đình, giấy tờ về quyền sử dụng, quyền sở hữu căn nhà và các tài liệu thể hiện quá trình chăm sóc người cha. Nếu có người chứng kiến việc quay video hoặc nghe trực tiếp lời nói của người cha, cần ghi nhận thông tin liên hệ và nội dung họ biết. Những tài liệu này nên được sắp xếp theo mốc thời gian để hỗ trợ việc chứng minh trước tòa.

Trong thực tế, giá trị pháp lý của video phụ thuộc rất mạnh vào tính xác thực và sự phù hợp với quy định về di chúc. Do đó, việc lưu giữ chứng cứ phải được thực hiện từ sớm, đầy đủ và nhất quán. Khi hồ sơ đủ mạnh, người có quyền lợi liên quan sẽ có cơ sở tốt hơn để bảo vệ phần di sản mà mình cho rằng được định đoạt hợp pháp.

Nguồn tham khảo

• Bộ luật Dân sự 2015.
• Bộ luật Tố tụng dân sự 2015.
• Luật Giao dịch điện tử 2023.
• Nghị định 13/2023/NĐ-CP về bảo vệ dữ liệu cá nhân.
• Cổng Thông tin điện tử Chính phủ và Cơ sở dữ liệu quốc gia về văn bản pháp luật.