Livestream bán hàng bị bom đơn, doanh thu tính theo thời điểm nào?

Vấn đề pháp lý cần xác định

Người bán hàng qua livestream thường phát sinh nhiều loại “đơn” khác nhau: đơn khách bình luận chốt miệng, đơn đã xác nhận, đơn đã giao cho đơn vị vận chuyển, đơn bị từ chối nhận và đơn hoàn về. Khi đối chiếu doanh thu để kê khai thuế, không thể chỉ nhìn vào số bình luận chốt đơn trong buổi livestream. Cần xác định doanh thu trên cơ sở giao dịch bán hàng thực tế và thời điểm chuyển giao hàng hóa, đồng thời tách riêng các đơn bị hủy hoặc hoàn trả theo chứng từ hợp lệ.

Với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh, doanh thu tính thuế là toàn bộ tiền bán hàng, tiền gia công, tiền hoa hồng, tiền cung ứng dịch vụ phát sinh trong kỳ tính thuế, không phân biệt đã thu được tiền hay chưa. Quy định này thể hiện nguyên tắc ghi nhận theo doanh thu phát sinh từ hoạt động kinh doanh, chứ không chỉ theo dòng tiền đã thu về. Do đó, số “đơn chốt” trong livestream chưa đủ để mặc nhiên coi là doanh thu nếu giao dịch chưa hoàn tất hoặc đã bị hủy, hoàn theo thực tế kinh doanh.

Căn cứ xác định doanh thu khi bán hàng livestream

Theo khoản 1 Điều 5 Thông tư 40/2021/TT-BTC, doanh thu tính thuế của hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh là doanh thu bao gồm thuế của toàn bộ tiền bán hàng, tiền gia công, tiền hoa hồng, tiền cung ứng dịch vụ phát sinh trong kỳ tính thuế. Quy định này còn nêu rõ việc xác định doanh thu không phụ thuộc vào việc đã thu được tiền hay chưa. Vì vậy, khi bán hàng livestream, doanh thu không được xác định chỉ từ lượt bình luận “chốt đơn”, mà phải căn cứ vào giao dịch bán hàng thực tế phát sinh trong kỳ.

Khi lập hóa đơn, thời điểm lập hóa đơn là thời điểm chuyển giao quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng hàng hóa cho người mua, không phụ thuộc vào việc người mua đã thanh toán hay chưa, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác. Với bán hàng giao ngay hoặc giao qua đơn vị vận chuyển, thời điểm này thường gắn với lúc người bán giao hàng cho khách hoặc cho đơn vị vận chuyển theo thỏa thuận bán hàng, không phải thời điểm khách để lại bình luận. Nếu hàng bị hủy trước khi giao, giao dịch đó chưa hoàn tất để ghi nhận như một khoản doanh thu bán hàng đã thực hiện.

Đối với hoạt động kinh doanh qua nền tảng số, cơ quan quản lý thuế yêu cầu tổ chức, cá nhân bán hàng thực hiện đăng ký, kê khai, nộp thuế và xuất hóa đơn theo quy định khi cung cấp hàng hóa, dịch vụ. Điều đó cho thấy việc quản lý doanh thu phải dựa trên chứng từ bán hàng, đơn hàng, hóa đơn và trạng thái giao dịch, thay vì chỉ dựa trên số lượt tương tác trong phiên livestream.

Đơn bị bom, đơn hoàn và cách xử lý doanh thu

Đơn bị “bom” là trường hợp khách đặt mua nhưng không nhận hàng hoặc từ chối nhận hàng. Nếu hàng chưa được giao hoặc giao dịch bị hủy trước thời điểm chuyển giao hàng hóa, khoản đơn đó không phản ánh doanh thu bán hàng đã hoàn tất. Nếu hàng đã giao rồi nhưng bị trả lại hợp lệ, doanh thu thực tế cần đối chiếu với chứng từ trả hàng, biên bản hoàn, phiếu nhập lại kho hoặc chứng từ điều chỉnh tương ứng.

Trong thực hành kế toán và thuế, phần doanh thu nên được xác định theo số đơn đã hoàn tất giao dịch trong kỳ, sau khi loại trừ đơn hủy và đơn hoàn có đầy đủ hồ sơ chứng minh. Doanh thu thực tế vì vậy không phải là tổng số đơn chốt trong livestream, mà là số tiền bán hàng gắn với giao dịch phát sinh thực tế sau đối soát. Khi có đơn hoàn, người bán cần lưu lại bằng chứng về việc khách từ chối nhận, hoàn hàng hoặc hủy đơn trước khi giao để phục vụ giải trình với cơ quan thuế nếu cần.

Với trường hợp thu tiền trước qua chuyển khoản hoặc thu hộ khi giao hàng, việc đã nhận tiền trước cũng không tự động quyết định doanh thu nếu giao dịch sau đó bị hủy hợp lệ hoặc hàng bị hoàn trả. Khi đó, cần căn cứ vào trạng thái giao dịch cuối cùng và hồ sơ hoàn tiền, hoàn hàng để xác định phần doanh thu còn lại trong kỳ. Nếu người bán không có chứng từ chứng minh đơn hoàn, cơ quan thuế thường sẽ đối chiếu theo dữ liệu bán hàng, hóa đơn và dòng tiền phát sinh.

Áp dụng cho người bán quần áo livestream tại Cần Thơ

Trong tình huống bán quần áo qua livestream tại Cần Thơ, người bán nên chốt doanh thu theo từng kỳ kê khai trên cơ sở đơn hàng đã hoàn tất, không lấy toàn bộ số bình luận chốt đơn làm doanh thu chịu thuế. Số đơn khách không nhận, từ chối nhận hoặc trả lại hàng cần được loại trừ nếu có hồ sơ chứng minh đầy đủ. Cách làm này phù hợp với nguyên tắc doanh thu phát sinh trong kỳ và nguyên tắc lập hóa đơn theo thời điểm chuyển giao hàng hóa.

Để đối chiếu thuận lợi với nghĩa vụ thuế, nên lưu đồng thời sổ live, danh sách đơn hàng, vận đơn, trạng thái giao hàng, chứng từ thu tiền, chứng từ hoàn hàng và hóa đơn đã lập. Khi cùng một đơn có phát sinh trả hàng hoặc hoàn tiền, cần có dấu vết điện tử hoặc giấy tờ thể hiện lý do và thời điểm điều chỉnh. Nhờ đó, doanh thu thực tế mới phản ánh đúng số hàng bán thành công chứ không phải chỉ phản ánh lượng đơn phát sinh trên livestream.

Nguyên tắc thực hành an toàn khi kê khai

• Ghi nhận doanh thu theo giao dịch đã hoàn tất và có chứng từ đối chiếu.
• Loại trừ đơn hủy, đơn hoàn nếu có hồ sơ chứng minh rõ ràng.
• Lập và lưu hóa đơn, vận đơn, chứng từ thu tiền, chứng từ hoàn tiền.
• Đối chiếu định kỳ giữa sổ bán hàng, sổ giao hàng và dữ liệu thanh toán.
• Không đồng nhất số lượt chốt đơn trong bình luận với doanh thu tính thuế.

Nếu người bán là hộ kinh doanh hoặc cá nhân kinh doanh, doanh thu tính thuế còn được xem xét theo doanh thu phát sinh trong kỳ tính thuế và ngưỡng doanh thu theo quy định hiện hành. Trường hợp có tình tiết đặc thù về thu hộ, phí sàn, phí vận chuyển hoặc khuyến mại, cần tách riêng từng khoản để tránh ghi nhận nhầm vào doanh thu bán hàng. Khi dữ liệu giao dịch lớn và đơn hoàn nhiều, việc chuẩn hóa chứng từ ngay từ đầu là điều quyết định để tránh chênh lệch khi cơ quan thuế đối chiếu.

Kết luận

Doanh thu thực tế khi bán hàng livestream không được xác định chỉ từ số đơn chốt trong phần bình luận, mà phải căn cứ vào giao dịch bán hàng đã hoàn tất, thời điểm chuyển giao hàng hóa và hồ sơ của các đơn hủy, đơn hoàn. Với đơn bom hoặc đơn trả lại, chỉ phần giao dịch còn hiệu lực và không bị hoàn mới được tính vào doanh thu thực tế nếu có chứng từ chứng minh đầy đủ. Cách xác định này phù hợp với quy định hiện hành về doanh thu tính thuế và thời điểm lập hóa đơn đối với hoạt động bán hàng.

Nguồn tham khảo

• Thông tư 40/2021/TT-BTC của Bộ Tài chính, khoản 1 Điều 5.
• Nghị định 123/2020/NĐ-CP về hóa đơn, chứng từ, Điều 9.
• Nghị định 70/2025/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung quy định về hóa đơn, chứng từ.
• Cổng Thông tin điện tử Chính phủ, bài viết về livestream bán hàng và nghĩa vụ thuế.
• Cơ sở dữ liệu văn bản pháp luật về quy định thuế đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh.