Điều 64 Luật Thương mại 2005: Hợp đồng mua bán hàng hóa qua Sở Giao dịch hàng hóa
Bình luận ngắn gọn Điều 64 Luật Thương mại 2005 về hợp đồng kỳ hạn và quyền chọn qua Sở Giao dịch hàng hóa.
Điều 64. Hợp đồng mua bán hàng hóa qua Sở Giao dịch hàng hóa
1. Hợp đồng mua bán hàng hóa qua Sở Giao dịch hàng hóa bao gồm hợp đồng kỳ hạn và hợp đồng quyền chọn.
2. Hợp đồng kỳ hạn là thỏa thuận, theo đó bên bán cam kết giao và bên mua cam kết nhận hàng hóa tại một thời điểm trong tương lai theo hợp đồng.
3. Hợp đồng về quyền chọn mua hoặc quyền chọn bán là thỏa thuận, theo đó bên mua quyền có quyền được mua hoặc được bán một hàng hóa xác định với mức giá định trước (gọi là giá giao kết) và phải trả một khoản tiền nhất định để mua quyền này (gọi là tiền mua quyền). Bên mua quyền có quyền chọn thực hiện hoặc không thực hiện việc mua hoặc bán hàng hóa đó.
Phạm vi điều chỉnh cần nắm đúng
Điều 64 không mở rộng mọi giao dịch tại Sở Giao dịch hàng hóa thành một loại mua bán đặc biệt, mà chỉ xác định hai dạng hợp đồng được thừa nhận trong cơ chế này là hợp đồng kỳ hạn và hợp đồng quyền chọn. Cách quy định này cho thấy trọng tâm của pháp luật là quản lý giao dịch phái sinh có chuẩn hóa, thay vì điều chỉnh toàn bộ hoạt động mua bán hàng hóa nói chung.
Trong thực tiễn, đây là căn cứ đầu tiên để xác định một quan hệ giao dịch có thuộc cơ chế của Sở Giao dịch hàng hóa hay không. Nếu không phải hợp đồng kỳ hạn hoặc hợp đồng quyền chọn, thì không đặt vấn đề áp dụng Điều 64 để suy ra đặc tính pháp lý của giao dịch.
Bản chất của hợp đồng kỳ hạn
Hợp đồng kỳ hạn là cam kết giao hàng và nhận hàng vào một thời điểm tương lai theo đúng thỏa thuận. Điểm cốt lõi không nằm ở việc hàng hóa giao ngay hay thanh toán ngay, mà ở việc nghĩa vụ được ấn định trước và thực hiện trong tương lai.
Cần tránh nhầm lẫn hợp đồng kỳ hạn với các hợp đồng mua bán thông thường có điều khoản giao hàng chậm. Hợp đồng kỳ hạn trong cơ chế này mang tính chuẩn hóa, gắn với Sở Giao dịch hàng hóa và mục tiêu phòng ngừa rủi ro giá cả hoặc đầu cơ hợp pháp trong khuôn khổ quản lý chặt chẽ.
Quyền chọn: quyền, không phải nghĩa vụ
Hợp đồng quyền chọn trao cho bên mua quyền, nhưng không buộc bên mua, được mua hoặc được bán hàng hóa theo mức giá đã định trước. Đặc trưng pháp lý quan trọng nhất là bên mua quyền được tự do quyết định thực hiện hay không thực hiện quyền đó.
Tiền mua quyền là giá của quyền lựa chọn, không phải tiền đặt cọc để bảo đảm chắc chắn sẽ phát sinh giao dịch mua bán hàng hóa. Đây là điểm thường bị hiểu sai nhất trong thực tiễn, vì người đọc dễ đồng nhất quyền chọn với cam kết mua bán bắt buộc.
Điểm then chốt khi áp dụng
Muốn áp dụng Điều 64, trước hết phải xác định đúng đối tượng là hàng hóa được giao dịch qua Sở Giao dịch hàng hóa và hợp đồng thuộc đúng một trong hai nhóm nêu tại điều luật. Tiếp đó, phải xem nội dung thỏa thuận có đầy đủ dấu hiệu pháp lý đặc trưng của từng loại hợp đồng hay không, đặc biệt là yếu tố thời điểm thực hiện trong tương lai và cơ chế quyền lựa chọn của bên mua quyền.
Việc gọi tên hợp đồng không quyết định hoàn toàn bản chất pháp lý của nó. Cơ quan áp dụng pháp luật và các bên phải nhìn vào nội dung quyền, nghĩa vụ, cơ chế thực hiện và mục đích giao dịch để tránh việc “đặt tên” nhưng sai bản chất.
Lưu ý thực tiễn
Điều 64 là điều khoản định danh và phân loại, nên giá trị của nó nằm ở việc mở đường cho các quy định tiếp theo về giao dịch qua Sở Giao dịch hàng hóa. Khi tranh chấp phát sinh, đây thường là điểm xuất phát để xác định khuôn khổ pháp lý của hợp đồng, từ đó mới xem xét tiếp các vấn đề về hiệu lực, thực hiện và xử lý vi phạm.
Trong áp dụng thực tế, cần đặc biệt phân biệt ba lớp quan hệ: mua bán hàng hóa thông thường, hợp đồng kỳ hạn, và hợp đồng quyền chọn. Nhầm lẫn giữa ba nhóm này dễ dẫn đến sai cơ chế trách nhiệm và sai cách đánh giá quyền, nghĩa vụ của các bên.