Điều 5 Luật Thương mại 2005: Áp dụng điều ước quốc tế, pháp luật nước ngoài và tập quán thương mại quốc tế
Bình luận Điều 5 Luật Thương mại 2005 về áp dụng điều ước quốc tế, pháp luật nước ngoài và tập quán thương mại quốc tế.
Điều 5. Áp dụng điều ước quốc tế, pháp luật nước ngoài và tập quán thương mại quốc tế
1. Trường hợp điều ước quốc tế mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên có quy định áp dụng pháp luật nước ngoài, tập quán thương mại quốc tế hoặc có quy định khác với quy định của Luật này thì áp dụng quy định của điều ước quốc tế đó.
2. Các bên trong giao dịch thương mại có yếu tố nước ngoài được thỏa thuận áp dụng pháp luật nước ngoài, tập quán thương mại quốc tế nếu pháp luật nước ngoài, tập quán thương mại quốc tế đó không trái với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam.
Trọng tâm áp dụng
Điều 5 là điều khoản “mở đường” cho việc xác định nguồn luật điều chỉnh quan hệ thương mại có yếu tố nước ngoài. Quy tắc ưu tiên ở đây rất rõ: nếu điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên có quy định khác với Luật Thương mại hoặc cho phép áp dụng pháp luật nước ngoài, tập quán thương mại quốc tế thì áp dụng theo điều ước quốc tế đó. Cách thiết kế này bảo đảm sự thống nhất giữa pháp luật trong nước với cam kết quốc tế và giảm xung đột khi giải quyết tranh chấp.
Quyền chọn luật của các bên
Khoản 2 thừa nhận quyền tự do thỏa thuận của các bên trong giao dịch thương mại có yếu tố nước ngoài, nhưng quyền này không tuyệt đối. Các bên chỉ được chọn pháp luật nước ngoài hoặc tập quán thương mại quốc tế khi nội dung được chọn không trái với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam. Đây là ranh giới quan trọng: điều luật tôn trọng tự do hợp đồng, nhưng vẫn giữ lại “vùng an toàn” để bảo vệ nền tảng pháp lý, đạo đức xã hội và lợi ích công cộng.
Điều kiện để Điều 5 được kích hoạt
Muốn áp dụng Điều 5, trước hết phải có giao dịch thương mại có yếu tố nước ngoài hoặc tình huống pháp lý liên quan đến điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên. Tiếp theo, phải xác định được có sự khác biệt giữa quy định của điều ước quốc tế và Luật Thương mại, hoặc có thỏa thuận của các bên về việc chọn pháp luật nước ngoài hay tập quán thương mại quốc tế. Nếu không có yếu tố nước ngoài hoặc không có thỏa thuận phù hợp, Điều 5 không phải là căn cứ để tự động loại bỏ pháp luật Việt Nam.
Những hiểu nhầm thường gặp
Hiểu nhầm phổ biến là cho rằng chỉ cần có thỏa thuận là được áp dụng bất kỳ pháp luật nào. Thực tế, thỏa thuận đó vẫn phải vượt qua “bộ lọc” về các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam. Một nhầm lẫn khác là đồng nhất tập quán thương mại quốc tế với thói quen giao dịch thông thường; tập quán chỉ được áp dụng khi có giá trị được thừa nhận trong quan hệ thương mại quốc tế và phù hợp với khuôn khổ pháp lý của Việt Nam.
Lưu ý khi vận dụng
Khi xử lý tranh chấp, cần xác định theo trình tự: có điều ước quốc tế hay không, điều ước có quy định ưu tiên hay không, các bên có thỏa thuận chọn luật hay tập quán hay không, và nội dung được chọn có trái nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam hay không. Đây là điều khoản mang tính kỹ thuật xung đột pháp luật, nên việc lập luận phải đi từ nguồn luật điều chỉnh đến giới hạn áp dụng, không đảo ngược trình tự. Trong thực tiễn hợp đồng, nên quy định rõ luật áp dụng và phạm vi áp dụng để giảm rủi ro tranh chấp về hiệu lực của điều khoản chọn luật.