Điều 46 Luật Thương mại 2005: Nghĩa vụ bảo đảm quyền sở hữu trí tuệ đối với hàng hóa
Bình luận Điều 46 Luật Thương mại 2005 về nghĩa vụ bảo đảm quyền sở hữu trí tuệ đối với hàng hóa, trách nhiệm của bên bán và bên mua.
Điều 46. Nghĩa vụ bảo đảm quyền sở hữu trí tuệ đối với hàng hóa
1. Bên bán không được bán hàng hóa vi phạm quyền sở hữu trí tuệ. Bên bán phải chịu trách nhiệm trong trường hợp có tranh chấp liên quan đến quyền sở hữu trí tuệ đối với hàng hóa đã bán.
2. Trường hợp bên mua yêu cầu bên bán phải tuân theo bản vẽ kỹ thuật, thiết kế, công thức hoặc những số liệu chi tiết do bên mua cung cấp thì bên mua phải chịu trách nhiệm về các khiếu nại liên quan đến những vi phạm quyền sở hữu trí tuệ phát sinh từ việc bên bán đã tuân thủ những yêu cầu của bên mua.
Trọng tâm của điều luật
Điều 46 đặt ra nguyên tắc phân định trách nhiệm theo nguồn gốc của hàng hóa và nguồn gốc của yêu cầu kỹ thuật. Nếu bên bán chủ động cung ứng hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, bên bán phải chịu trách nhiệm đối với tranh chấp phát sinh. Ngược lại, nếu bên mua giao bản vẽ, thiết kế, công thức hoặc số liệu chi tiết và bên bán chỉ thực hiện đúng yêu cầu đó, trách nhiệm đối với khiếu nại về xâm phạm quyền SHTT thuộc về bên mua.
Ý nghĩa lập pháp
Quy định này nhằm bảo vệ tính an toàn pháp lý của giao dịch mua bán hàng hóa, đồng thời ngăn việc chuyển rủi ro một cách bất hợp lý sang bên không kiểm soát được nội dung kỹ thuật. Nhà làm luật đặt nghĩa vụ kiểm soát quyền SHTT lên đúng chủ thể có khả năng quyết định nguồn gốc vi phạm. Cách thiết kế này cũng khuyến khích các bên thẩm định quyền sở hữu trí tuệ trước khi ký kết và thực hiện hợp đồng.
Điều kiện để áp dụng
Muốn áp dụng Điều 46, phải xác định được: có hàng hóa bị khiếu nại liên quan đến quyền sở hữu trí tuệ; có quan hệ mua bán hàng hóa; và có mối liên hệ nhân quả giữa nguồn gốc vi phạm với hành vi của bên bán hoặc với chỉ dẫn kỹ thuật của bên mua. Đây không phải là quy định xử lý mọi tranh chấp chất lượng hàng hóa, mà chỉ áp dụng khi tranh chấp gắn với quyền sở hữu trí tuệ. Vì vậy, chỉ khi có yêu cầu, khiếu nại hoặc tranh chấp về xâm phạm quyền SHTT thì điều luật này mới phát huy tác dụng.
Dễ nhầm lẫn trong thực tiễn
Không phải cứ bên bán là người trực tiếp sản xuất thì mặc nhiên phải chịu trách nhiệm trong mọi trường hợp. Nếu họ chỉ gia công, lắp ráp hoặc sản xuất theo đúng mẫu do bên mua cung cấp, trách nhiệm về nội dung kỹ thuật xâm phạm quyền SHTT được chuyển sang bên mua. Ngược lại, bên mua cũng không đương nhiên được miễn trách nhiệm nếu chỉ nêu yêu cầu chung chung; việc miễn trừ chỉ đặt ra khi bên bán đã tuân thủ đúng các chỉ dẫn cụ thể do bên mua đưa ra.
Lưu ý khi áp dụng
Trong thực tế, hợp đồng nên ghi rõ bên nào chịu trách nhiệm về quyền sở hữu trí tuệ đối với thiết kế, công thức, bản vẽ và dữ liệu kỹ thuật cung cấp cho sản xuất. Cần lưu lại chứng cứ về nguồn gốc mẫu mã, chỉ dẫn kỹ thuật và phạm vi kiểm soát của từng bên để xử lý khi có tranh chấp. Nếu hợp đồng im lặng, việc xác định trách nhiệm sẽ phải dựa vào bản chất giao dịch, hành vi cung cấp thông tin và mức độ tuân thủ của bên bán.