Điều 282 Luật Thương mại 2005: Lợi ích phát sinh trong thời hạn thuê

Ý nghĩa của quy định

Điều 282 Bộ luật Dân sự 2015 phản ánh cách tiếp cận thực tiễn của pháp luật thuê tài sản: bên thuê là chủ thể trực tiếp khai thác công dụng của tài sản trong thời hạn thuê thì được hưởng các lợi ích phát sinh từ việc khai thác đó. Quy định này nhằm tránh việc bên cho thuê vừa nhận tiền thuê vừa mặc nhiên thu thêm toàn bộ lợi ích phát sinh trong quá trình bên thuê sử dụng tài sản, nếu các bên không có thỏa thuận khác.

Trọng tâm của điều luật không nằm ở quyền sở hữu, mà nằm ở quyền hưởng lợi từ tài sản trong thời gian chiếm hữu, sử dụng hợp pháp. Vì vậy, điều luật bảo vệ sự ổn định của giao dịch thuê và phân định rõ ràng trách nhiệm, quyền lợi giữa hai bên.

Điều kiện áp dụng

Quy định này được kích hoạt khi tồn tại quan hệ thuê tài sản hợp pháp và trong thời hạn thuê vẫn đang phát sinh lợi ích từ tài sản đó. Lợi ích phải xuất phát từ chính việc khai thác, sử dụng tài sản thuê, chẳng hạn lợi ích từ sản lượng, hoa lợi, công dụng hoặc thu nhập gắn với tài sản trong thời hạn thuê.

Nếu hợp đồng có điều khoản phân chia khác, thỏa thuận đó được ưu tiên áp dụng. Đây là biểu hiện rõ của nguyên tắc tự do hợp đồng trong pháp luật dân sự.

Điểm cần phân biệt

Không nên nhầm lẫn giữa lợi ích phát sinh trong thời hạn thuê với giá trị tài sản thuê hoặc quyền định đoạt tài sản. Bên thuê được hưởng lợi ích phát sinh từ việc sử dụng, nhưng không vì thế mà trở thành chủ sở hữu tài sản hoặc mặc nhiên có quyền bán, tặng cho, thế chấp tài sản thuê.

Cũng không nên hiểu rằng mọi khoản thu liên quan đến tài sản đều thuộc bên thuê. Nếu lợi ích đó được hợp đồng quy định thuộc về bên cho thuê, hoặc phát sinh từ căn cứ khác ngoài việc khai thác tài sản thuê, thì phải xử lý theo thỏa thuận và bản chất pháp lý cụ thể của giao dịch.

Lưu ý khi áp dụng

Trong thực tiễn, điều khoản về lợi ích phát sinh nên được ghi nhận rõ trong hợp đồng để tránh tranh chấp, nhất là với tài sản có khả năng tạo ra sản phẩm, doanh thu hoặc lợi tức trong quá trình sử dụng. Khi hợp đồng im lặng, mặc định áp dụng nguyên tắc của Điều 282.

Khi giải quyết tranh chấp, cần xác định đúng nguồn gốc của lợi ích: lợi ích đến từ việc khai thác tài sản thuê hay từ quyền lợi khác gắn với chủ sở hữu. Việc xác định đúng bản chất này là yếu tố quyết định để phân bổ lợi ích chính xác.

Hiểu sai thường gặp

• Cho rằng bên cho thuê luôn được hưởng mọi lợi ích vì vẫn là chủ sở hữu.
• Cho rằng bên thuê được hưởng cả những quyền vượt quá phạm vi sử dụng tài sản.
• Không kiểm tra điều khoản thỏa thuận khác trong hợp đồng trước khi áp dụng mặc định của luật.