Điều 268 Luật Thương mại 2005: Giám định theo yêu cầu của cơ quan nhà nước

Ý nghĩa của quy định

Điều 268 phản ánh cách tiếp cận rất thực tiễn của Luật Thương mại: khi cơ quan nhà nước cần kết luận chuyên môn về hàng hóa, chất lượng, số lượng, tình trạng hoặc các vấn đề kỹ thuật khác, họ được quyền yêu cầu thương nhân kinh doanh dịch vụ giám định thực hiện. Quy định này giúp bổ sung năng lực chuyên môn cho hoạt động quản lý, kiểm tra, xử lý tranh chấp hoặc phục vụ các quyết định hành chính có liên quan đến thương mại. Nhà làm luật đồng thời tránh để cơ quan nhà nước phải tự “ôm” toàn bộ năng lực kỹ thuật vốn thuộc về đơn vị giám định chuyên nghiệp.

Điều kiện để áp dụng

Điều luật chỉ được kích hoạt khi có đủ hai yếu tố cốt lõi: thứ nhất, có yêu cầu giám định từ cơ quan nhà nước; thứ hai, thương nhân được yêu cầu phải là chủ thể kinh doanh dịch vụ giám định và có đủ điều kiện, tiêu chuẩn phù hợp với yêu cầu cụ thể. Nghĩa là không phải bất kỳ thương nhân nào cũng có nghĩa vụ nhận giám định, mà chỉ thương nhân đáp ứng đúng phạm vi năng lực chuyên môn cần thiết. Đây là điểm quan trọng để phân biệt giữa nghĩa vụ pháp lý phát sinh từ yêu cầu của cơ quan nhà nước và quan hệ dịch vụ thông thường giữa các bên tư nhân.

Trọng tâm cần nắm khi áp dụng

Điểm then chốt của Điều 268 là nghĩa vụ giám định đi kèm nguyên tắc có trả thù lao. Cơ quan nhà nước yêu cầu giám định không được mặc nhiên coi đây là công việc miễn phí, mà phải thanh toán theo thỏa thuận giữa hai bên trên cơ sở giá thị trường. Cách thiết kế này bảo đảm tính công bằng, tránh làm méo mó chi phí cung ứng dịch vụ và hạn chế nguy cơ lạm dụng yêu cầu giám định khi không cần thiết.

Thỏa thuận về thù lao

Điều luật không ấn định một mức giá cứng mà trao quyền cho các bên tự thỏa thuận. Tuy nhiên, sự tự do này không tuyệt đối, vì mức thù lao phải bám vào mặt bằng giá thị trường và tương thích với tính chất, khối lượng, độ phức tạp của việc giám định. Khi phát sinh tranh chấp, căn cứ quan trọng để đánh giá là tính hợp lý của mức giá so với dịch vụ tương tự trên thị trường.

Những hiểu nhầm thường gặp

Không nên hiểu rằng cứ cơ quan nhà nước yêu cầu là thương nhân giám định bắt buộc phải nhận trong mọi trường hợp. Nghĩa vụ chỉ đặt ra đối với thương nhân có đủ điều kiện, tiêu chuẩn phù hợp với yêu cầu giám định cụ thể; nếu không đáp ứng chuyên môn cần thiết thì không thể coi là đối tượng phải thực hiện. Cũng không nên đồng nhất khoản thù lao giám định với phí, lệ phí nhà nước, vì đây là giá dịch vụ được thỏa thuận, không phải khoản thu bắt buộc do pháp luật ấn định.

Lưu ý thực tiễn

Khi áp dụng điều luật này, cần làm rõ ngay từ đầu phạm vi yêu cầu giám định, tiêu chí chuyên môn, thời hạn thực hiện, phương pháp giám định và căn cứ tính thù lao. Việc xác định rõ bằng văn bản giúp hạn chế tranh cãi về chất lượng kết quả giám định cũng như nghĩa vụ thanh toán. Trong thực tiễn, giá trị của Điều 268 nằm ở việc cân bằng giữa nhu cầu quản lý nhà nước và tính chuyên nghiệp, độc lập của dịch vụ giám định.