Điều 267 Luật Thương mại 2005: Ủy quyền giám định

Ý nghĩa của quy định

Điều 267 đặt ra một cơ chế kỹ thuật để bảo đảm hoạt động giám định không bị “đứt đoạn” khi thương nhân kinh doanh dịch vụ giám định nước ngoài chưa có phép hoạt động tại Việt Nam. Nhà làm luật cho phép bên nước ngoài sử dụng một thương nhân giám định đã được phép hoạt động tại Việt Nam làm đầu mối thực hiện nghiệp vụ, qua đó đáp ứng nhu cầu của thị trường mà vẫn giữ được trật tự quản lý. Đây là sự dung hòa giữa tính linh hoạt thương mại và yêu cầu kiểm soát chủ thể hành nghề.

Điểm cần nắm khi áp dụng

Điều kiện kích hoạt quy định này là: có thương nhân kinh doanh dịch vụ giám định nước ngoài được thuê thực hiện giám định, đồng thời thương nhân đó chưa được phép hoạt động tại Việt Nam. Khi các điều kiện này xuất hiện, việc ủy quyền cho thương nhân kinh doanh dịch vụ giám định đã được phép hoạt động tại Việt Nam là căn cứ hợp pháp để triển khai dịch vụ. Tuy nhiên, ủy quyền ở đây không làm phát sinh một chủ thể chịu trách nhiệm thay thế hoàn toàn cho bên nước ngoài đối với kết quả giám định.

Điểm cốt lõi của điều luật là trách nhiệm cuối cùng vẫn thuộc về thương nhân giám định nước ngoài đã nhận thuê. Bên được ủy quyền chỉ thực hiện nghiệp vụ theo phạm vi được giao, còn chất lượng, tính đúng đắn và hậu quả pháp lý của kết quả giám định vẫn gắn với bên ủy quyền. Vì vậy, khi xác lập quan hệ này, phải phân biệt rõ giữa người trực tiếp thực hiện và người chịu trách nhiệm pháp lý đối với chứng thư giám định.

Những hiểu nhầm thường gặp

Một hiểu nhầm phổ biến là coi thương nhân được ủy quyền tại Việt Nam như bên thay thế hoàn toàn cho thương nhân nước ngoài. Cách hiểu này không đúng, vì điều luật chỉ cho phép “mượn” tư cách hoạt động hợp pháp để thực hiện nghiệp vụ, không chuyển giao toàn bộ trách nhiệm. Nếu chứng thư giám định sai, nghĩa vụ giải trình và trách nhiệm đối với bên thuê vẫn đặt lên thương nhân nước ngoài đã ủy quyền.

Hiểu nhầm thứ hai là cho rằng cứ có thỏa thuận miệng hoặc phân công nội bộ là đủ. Trên thực tế, ủy quyền giám định phải được thể hiện bằng hình thức đáp ứng yêu cầu pháp luật chuyên ngành và phải đủ rõ về phạm vi công việc, đối tượng giám định, tiêu chuẩn áp dụng, thời hạn và trách nhiệm. Thiếu các yếu tố này, quan hệ ủy quyền dễ rơi vào tranh chấp về thẩm quyền và giá trị pháp lý của kết quả giám định.

Lưu ý thực tiễn

Khi áp dụng Điều 267, trọng tâm không chỉ là “ai làm” mà còn là “ai chịu trách nhiệm” và “chịu trách nhiệm đến đâu”. Hợp đồng ủy quyền cần quy định rõ tên bên ủy quyền, bên được ủy quyền, nội dung giám định, cách ban hành chứng thư và cơ chế kiểm soát chất lượng. Trong trường hợp có sai sót, việc xác định trách nhiệm phải bám vào bản chất của quan hệ ủy quyền giám định, không chỉ dựa vào người ký chứng thư hay nơi thực hiện nghiệp vụ.

Đối với bên sử dụng dịch vụ, cần kiểm tra đồng thời tư cách của thương nhân được ủy quyền tại Việt Nam và cam kết trách nhiệm của bên nước ngoài. Đây là điểm then chốt để đánh giá giá trị thực tế của chứng thư giám định và khả năng xử lý rủi ro nếu kết quả giám định phát sinh tranh chấp. Quy định này vì vậy vừa là cơ chế mở cửa dịch vụ, vừa là hàng rào trách nhiệm pháp lý rất rõ ràng.