Điều 259 Luật Thương mại 2005: Tiêu chuẩn giám định viên
Bình luận Điều 259 Luật Thương mại 2005 về tiêu chuẩn giám định viên, điều kiện công nhận và lưu ý áp dụng thực tiễn.
Điều 259. Tiêu chuẩn giám định viên
1. Giám định viên phải có đủ các tiêu chuẩn sau đây:
a) Có trình độ đại học hoặc cao đẳng phù hợp với yêu cầu của lĩnh vực giám định;
b) Có chứng chỉ chuyên môn về lĩnh vực giám định trong trường hợp pháp luật quy định phải có chứng chỉ chuyên môn;
c) Có ít nhất ba năm công tác trong lĩnh vực giám định hàng hóa, dịch vụ.
2. Căn cứ vào các tiêu chuẩn quy định tại khoản 1 Điều này, giám đốc doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ giám định công nhận giám định viên và chịu trách nhiệm trước pháp luật về quyết định của mình.
Ý nghĩa của quy định
Điều 259 xác lập tiêu chuẩn đầu vào đối với giám định viên nhằm bảo đảm kết quả giám định có độ tin cậy, khách quan và đủ giá trị sử dụng trong hoạt động kinh doanh dịch vụ giám định. Đây là quy định mang tính “lọc chất lượng”, tránh tình trạng người chưa đủ nền tảng nghề nghiệp vẫn tham gia đưa ra kết luận chuyên môn ảnh hưởng đến quyền, lợi ích của các bên.
Điểm đáng chú ý là nhà làm luật không chỉ đòi hỏi trình độ học vấn mà còn yêu cầu kinh nghiệm thực tế tối thiểu 03 năm. Cách thiết kế này cho thấy giám định hàng hóa, dịch vụ là hoạt động vừa cần kiến thức chuyên môn, vừa cần khả năng nhận diện, xử lý tình huống phát sinh trên thực tế.
Các điều kiện phải hội đủ
Để được công nhận là giám định viên theo Điều 259, cá nhân phải đáp ứng đồng thời các tiêu chuẩn tại khoản 1. Trình độ đại học hoặc cao đẳng phải phù hợp với lĩnh vực giám định; nếu lĩnh vực đó pháp luật chuyên ngành yêu cầu chứng chỉ chuyên môn thì phải có chứng chỉ tương ứng; và phải có ít nhất 03 năm công tác trong lĩnh vực giám định hàng hóa, dịch vụ.
Điều cần hiểu đúng là các điều kiện này không thay thế cho nhau mà bổ sung cho nhau. Thiếu một trong các tiêu chuẩn bắt buộc thì chưa đủ cơ sở để doanh nghiệp công nhận giám định viên, dù người đó có kinh nghiệm hoặc bằng cấp ở mức nhất định.
Cơ chế công nhận và trách nhiệm
Khoản 2 giao cho giám đốc doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ giám định quyền công nhận giám định viên trên cơ sở kiểm tra các tiêu chuẩn ở khoản 1. Quyền công nhận này đi kèm trách nhiệm pháp lý trực tiếp của người ra quyết định, nên việc công nhận không phải là thủ tục hình thức mà là khâu sàng lọc bắt buộc.
Vì vậy, doanh nghiệp phải lưu giữ hồ sơ chứng minh việc đáp ứng tiêu chuẩn, nhất là văn bằng, chứng chỉ và tài liệu về thời gian công tác thực tế. Nếu công nhận sai đối tượng, rủi ro pháp lý không chỉ nằm ở nội bộ doanh nghiệp mà còn ảnh hưởng đến giá trị của hoạt động giám định đã thực hiện.
Những nhầm lẫn thường gặp
Nhầm lẫn phổ biến là coi bằng đại học là điều kiện đủ để hành nghề giám định. Thực tế, Điều 259 yêu cầu thêm chứng chỉ chuyên môn trong trường hợp pháp luật chuyên ngành có quy định và tối thiểu 03 năm công tác trong lĩnh vực giám định.
Nhầm lẫn thứ hai là cho rằng mọi kinh nghiệm làm việc liên quan đến hàng hóa, dịch vụ đều được tính như nhau. Trọng tâm của khoản 1 là “công tác trong lĩnh vực giám định”, tức kinh nghiệm phải gắn với hoạt động giám định, không phải chỉ làm việc trong ngành thương mại nói chung.
Lưu ý khi áp dụng
Khi xem xét một cá nhân có đủ tiêu chuẩn hay không, cần đối chiếu cụ thể với lĩnh vực giám định đang thực hiện, vì yêu cầu về bằng cấp và chứng chỉ phải phù hợp với tính chất chuyên môn của lĩnh vực đó. Việc đánh giá nên dựa trên hồ sơ chứng minh rõ ràng, không suy diễn từ chức danh hay thâm niên làm việc chung chung.
Trong thực tiễn, Điều 259 thường là nền tảng để xác định tính hợp lệ của đội ngũ giám định viên trong doanh nghiệp dịch vụ giám định. Do đó, đây là điều luật cần đọc cùng với quy định chuyên ngành có liên quan để xác định đầy đủ tiêu chuẩn áp dụng trong từng loại giám định cụ thể.