Điều 227 Luật Thương mại 2005: Đánh giá và so sánh hồ sơ dự thầu

Ý nghĩa của quy định

Điều 227 thể hiện yêu cầu cốt lõi của hoạt động lựa chọn nhà thầu: đánh giá phải dựa trên tiêu chuẩn đã định sẵn, không được tùy nghi thay đổi trong quá trình mở thầu hoặc chấm thầu. Quy định này nhằm bảo đảm công bằng giữa các nhà thầu, đồng thời hạn chế tối đa rủi ro can thiệp chủ quan vào kết quả lựa chọn.

Về bản chất, đây là điều luật về phương pháp đánh giá, không phải điều luật xác lập nội dung tiêu chuẩn cụ thể. Nội dung tiêu chuẩn do bên mời thầu xây dựng trong hồ sơ mời thầu, nhưng việc xây dựng đó vẫn phải phù hợp với pháp luật đấu thầu và mục tiêu của gói thầu.

Điểm cần nắm khi áp dụng

Muốn áp dụng đúng Điều 227, trước hết phải có bộ tiêu chuẩn đánh giá được công bố trong hồ sơ mời thầu trước thời điểm mở thầu. Sau đó, việc đánh giá hồ sơ phải bám sát từng tiêu chuẩn đã công bố, bảo đảm khả năng so sánh trực tiếp giữa các hồ sơ dự thầu.

Điều luật cho phép sử dụng phương pháp cho điểm theo thang điểm hoặc phương pháp khác, nhưng điểm mấu chốt là phương pháp đó phải được ấn định trước. Vì vậy, bên mời thầu không được đổi cách chấm, thêm tiêu chí mới hoặc diễn giải tiêu chí theo hướng bất lợi cho một nhà thầu sau khi mở thầu.

Yếu tố kích hoạt việc đánh giá theo Điều 227

Quy định này được kích hoạt khi hồ sơ dự thầu đã được nộp hợp lệ và bước đánh giá bắt đầu theo hồ sơ mời thầu. Khi đó, tổ chuyên gia hoặc đơn vị đánh giá phải kiểm tra từng tiêu chí về năng lực, kỹ thuật, tài chính và các yêu cầu khác theo đúng cấu trúc đã định.

Nếu tiêu chuẩn đánh giá không rõ ràng, mâu thuẫn hoặc thiếu tính đo lường, việc áp dụng Điều 227 sẽ phát sinh rủi ro lớn về tính hợp pháp của kết quả lựa chọn nhà thầu. Đây là lý do chất lượng hồ sơ mời thầu quyết định trực tiếp chất lượng của toàn bộ quá trình đánh giá.

Những hiểu sai thường gặp

Một nhầm lẫn phổ biến là coi điểm số cao nhất luôn đồng nghĩa với hồ sơ phù hợp nhất. Trên thực tế, kết quả đánh giá chỉ có giá trị khi cách chấm điểm phản ánh đúng tiêu chuẩn đã công bố và đúng trọng tâm của gói thầu.

Nhầm lẫn khác là cho rằng bên mời thầu có thể linh hoạt điều chỉnh tiêu chí để chọn phương án “tốt hơn”. Cách làm này làm sai lệch nguyên tắc cạnh tranh, vì tiêu chuẩn đã công bố phải được giữ nguyên trong suốt quá trình đánh giá.

Lưu ý thực tiễn

Khi rà soát tính hợp lệ của kết quả đấu thầu, cần xem đồng thời hai lớp vấn đề: tiêu chuẩn trong hồ sơ mời thầu có hợp pháp, rõ ràng hay không; và quá trình chấm thầu có bám đúng tiêu chuẩn đó hay không. Chỉ cần một trong hai khâu bị sai, kết quả đánh giá có nguy cơ bị khiếu nại hoặc bị xem xét lại.

Với các gói thầu phức tạp, tiêu chuẩn đánh giá nên được thiết kế theo hướng định lượng tối đa, hạn chế tiêu chí cảm tính. Càng ít khoảng trống diễn giải, khả năng tranh chấp càng thấp và tính bảo vệ của kết quả lựa chọn nhà thầu càng cao.