Điều 215 Luật Thương mại 2005: Hình thức đấu thầu

Ý nghĩa của quy định

Điều 215 cho thấy pháp luật thương mại không tuyệt đối hóa một mô hình đấu thầu duy nhất, mà cho phép bên mời thầu lựa chọn giữa đấu thầu rộng rãi và đấu thầu hạn chế. Cách thiết kế này nhằm cân bằng giữa hai yêu cầu: mở rộng cạnh tranh để tối ưu lựa chọn và kiểm soát phạm vi dự thầu khi hàng hóa, dịch vụ có tính đặc thù. Về bản chất, đây là quy định về phương thức tổ chức lựa chọn nhà thầu, không phải quy định về điều kiện trúng thầu hay trình tự đánh giá hồ sơ.

Điểm cần nắm khi áp dụng

Trọng tâm của Điều 215 là tiêu chí phân biệt hai hình thức đấu thầu. Đấu thầu rộng rãi đặt trọng tâm vào việc không giới hạn số lượng bên dự thầu, còn đấu thầu hạn chế là việc chỉ mời một số nhà thầu nhất định. Vì vậy, khi vận dụng điều luật này, vấn đề pháp lý trước hết không nằm ở “ai thắng”, mà nằm ở việc chọn đúng hình thức ngay từ đầu để bảo đảm tính hợp lệ của toàn bộ quy trình mời thầu.

Khoản 2 Điều 215 trao quyền quyết định cho bên mời thầu, nhưng quyền này không đồng nghĩa với sự tùy nghi tuyệt đối. Việc lựa chọn hình thức phải phù hợp với tính chất hàng hóa, dịch vụ, yêu cầu kỹ thuật, mức độ cạnh tranh mong muốn và mục tiêu của gói thầu. Nếu lựa chọn hình thức hạn chế mà không có cơ sở thực tiễn rõ ràng, rủi ro tranh chấp về tính hợp lý của việc mời thầu sẽ tăng lên.

Điều kiện kích hoạt áp dụng

Điều luật này được áp dụng khi phát sinh hoạt động đấu thầu hàng hóa, dịch vụ theo Luật Thương mại 2005. Khi đã xác định sử dụng cơ chế đấu thầu, bên mời thầu phải chọn một trong hai hình thức được luật ghi nhận. Do đó, “kích hoạt” Điều 215 không phụ thuộc vào việc có bao nhiêu nhà thầu tham gia thực tế, mà phụ thuộc vào việc bên mời thầu đã tổ chức mời thầu theo hình thức nào ngay từ khâu thiết kế hồ sơ và thông báo mời thầu.

Hiểu sai thường gặp

Nhầm lẫn phổ biến là cho rằng đấu thầu hạn chế là hình thức ít minh bạch hơn nên không được ưu tiên. Thực ra, đây vẫn là một hình thức hợp pháp nếu phù hợp với đặc điểm của gói hàng hóa, dịch vụ và yêu cầu chọn lọc nhà thầu có năng lực đáp ứng. Nhầm lẫn thứ hai là coi quyền lựa chọn hình thức của bên mời thầu là quyền tự do tuyệt đối; trên thực tế, quyền này phải đặt trong khuôn khổ mục tiêu cạnh tranh, công bằng và hiệu quả của hoạt động thương mại.

Lưu ý thực tiễn

Khi áp dụng Điều 215, cần phân biệt rõ giữa hình thức đấu thầu và các nội dung khác như phương thức nộp hồ sơ, tiêu chí đánh giá hay điều kiện trúng thầu. Những nội dung đó không nằm trong phạm vi điều chỉnh trực tiếp của điều luật này. Trong tình huống cụ thể, nếu hồ sơ mời thầu thể hiện không rõ hình thức lựa chọn hoặc lựa chọn hình thức không nhất quán với bản chất gói thầu, đây là điểm cần rà soát sớm để tránh phát sinh khiếu nại và tranh chấp sau này.