Điều 161 Luật Thương mại 2005: Nhận ủy thác của nhiều bên

Ý nghĩa của quy định

Quy định này thể hiện cách tiếp cận cởi mở của pháp luật thương mại đối với hoạt động ủy thác mua bán hàng hóa. Nhà làm luật cho phép bên nhận ủy thác khai thác cùng lúc nhiều quan hệ ủy thác, qua đó tăng tính linh hoạt của thị trường và mở rộng khả năng cung ứng dịch vụ chuyên nghiệp. Tuy nhiên, sự cho phép này không đồng nghĩa với việc bên nhận ủy thác được tùy ý gộp chung các quan hệ hoặc ưu tiên một khách hàng hơn khách hàng khác.

Điểm cần nắm khi áp dụng

Điều kiện cốt lõi để áp dụng là bên nhận ủy thác đang tồn tại hợp pháp nhiều quan hệ ủy thác mua bán hàng hóa với các bên ủy thác khác nhau. Mỗi quan hệ vẫn là một hợp đồng độc lập, nên nghĩa vụ về giá, thời hạn, phương thức giao dịch, thanh toán, báo cáo và thù lao phải được thực hiện riêng theo từng thỏa thuận. Việc nhận ủy thác từ nhiều bên chỉ hợp pháp khi không có thỏa thuận loại trừ trong hợp đồng cụ thể hoặc quy chế giao dịch giữa các bên.

Giới hạn thực tế của quyền nhận ủy thác

Quy định này không miễn trừ cho bên nhận ủy thác trách nhiệm bảo đảm trung thực, cẩn trọng và bảo mật. Trong thực tiễn, rủi ro thường phát sinh khi bên nhận ủy thác nhận xử lý các lô hàng cùng chủng loại, cùng thị trường hoặc cùng thời điểm, dẫn đến nhầm lẫn về nguồn hàng, giá cả, khách hàng hoặc thông tin kinh doanh. Vì vậy, bên nhận ủy thác phải có cơ chế tách bạch hồ sơ, dòng tiền, chứng từ và chỉ dẫn thực hiện của từng bên ủy thác.

Cách hiểu sai thường gặp

Không nên hiểu Điều 161 là quyền tuyệt đối cho phép bên nhận ủy thác nhận vô hạn số lượng hợp đồng mà không cần kiểm soát xung đột lợi ích. Cũng không nên đồng nhất quy định này với việc được tự do tiết lộ hoặc sử dụng thông tin của bên này để phục vụ bên khác. Một hiểu nhầm khác là coi việc “nhận của nhiều bên” đồng nghĩa với việc được xử lý hàng hóa theo một cơ chế chung; trên thực tế, mỗi hợp đồng vẫn phải được thực hiện theo đúng chỉ dẫn và lợi ích riêng của từng bên ủy thác.

Lưu ý thực tiễn

Khi soạn hợp đồng ủy thác, nên quy định rõ phạm vi hàng hóa, thị trường, thời hạn, nghĩa vụ báo cáo và đặc biệt là cơ chế xử lý xung đột lợi ích nếu bên nhận ủy thác làm việc với đối thủ hoặc bên có lợi ích cạnh tranh. Nếu hợp đồng muốn hạn chế việc nhận ủy thác từ nhiều bên, cần ghi nhận rõ điều khoản độc quyền hoặc điều khoản cấm xung đột. Đây là điểm quyết định để tránh tranh chấp về sau, nhất là trong các ngành hàng có tính cạnh tranh cao và giá biến động nhanh.