Điều 138 Luật Thương mại 2005: Quyền và nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân tham gia hội chợ, triển lãm thương mại tại Việt Nam

Ý nghĩa của quy định

Điều 138 thể hiện cách tiếp cận cân bằng: tạo điều kiện cho hoạt động xúc tiến thương mại diễn ra linh hoạt, nhưng không tách rời kỷ luật pháp lý trong quản lý hàng hóa, dịch vụ và trật tự tổ chức hội chợ, triển lãm. Quy định này không trao một quyền tự do tuyệt đối cho người tham gia, mà đặt họ vào khuôn khổ của thỏa thuận với thương nhân tổ chức và các quy định bắt buộc của pháp luật. Vì vậy, giá trị của điều luật nằm ở việc xác định rõ phạm vi được phép làm và giới hạn phải tuân thủ.

Điểm cần nắm khi áp dụng

Thứ nhất, quyền và nghĩa vụ trước hết phát sinh từ thỏa thuận với thương nhân tổ chức hội chợ, triển lãm thương mại. Nói cách khác, hợp đồng, đăng ký tham gia, quy chế hội chợ và tài liệu hướng dẫn của ban tổ chức là căn cứ trực tiếp để xác định trách nhiệm cụ thể của từng bên. Điều 138 chỉ là khung pháp lý chung, còn nội dung thực thi phải được cụ thể hóa trong quan hệ tham gia thực tế.

Thứ hai, việc bán, tặng hàng hóa hoặc cung ứng dịch vụ tại hội chợ không mặc nhiên được thực hiện cho mọi loại hàng hóa, dịch vụ. Chỉ những hàng hóa, dịch vụ đã được trưng bày, giới thiệu và việc giao dịch đó phải phù hợp với pháp luật chuyên ngành, quy định về nhãn hàng, chất lượng, an toàn, sở hữu trí tuệ và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Đây là điểm thường bị hiểu sai khi coi hội chợ như không gian “thử nghiệm” ngoài khuôn khổ pháp luật.

Thứ ba, quy định về tạm nhập, tái xuất nhằm phục vụ đúng mục đích trưng bày, giới thiệu tại sự kiện, không phải để hợp thức hóa việc đưa hàng vào thị trường nội địa. Cơ chế này gắn với kiểm soát hải quan, thời hạn lưu giữ, và nghĩa vụ tái xuất theo quy định liên quan. Nếu hàng hóa được giữ lại, tiêu thụ hoặc sử dụng sai mục đích, quan hệ pháp lý sẽ không còn là hoạt động trưng bày đơn thuần.

Điều kiện để điều luật được “kích hoạt”

Điều 138 được áp dụng khi có chủ thể tham gia hội chợ, triển lãm thương mại tại Việt Nam và có hoạt động trưng bày, giới thiệu hàng hóa, dịch vụ trong khuôn khổ sự kiện này. Cần có căn cứ tham gia hợp lệ, có đối tượng hàng hóa hoặc dịch vụ cụ thể, và có quy chế tổ chức hoặc thỏa thuận điều chỉnh quan hệ giữa các bên. Khi thiếu một trong các yếu tố đó, việc viện dẫn điều luật để biện minh cho giao dịch hoặc vận chuyển hàng hóa sẽ không đầy đủ cơ sở.

Những nhầm lẫn thường gặp

Một nhầm lẫn phổ biến là coi quyền bán, tặng hàng hóa tại hội chợ là quyền đương nhiên, không cần kiểm tra điều kiện pháp lý của chính hàng hóa đó. Thực tế, hàng hóa vẫn phải đáp ứng đầy đủ yêu cầu về nguồn gốc, chất lượng, công bố, an toàn và quyền sở hữu trí tuệ. Nhầm lẫn khác là xem việc tạm nhập để trưng bày như một ngoại lệ miễn trừ mọi nghĩa vụ hải quan; trên thực tế, đây chỉ là cơ chế quản lý đặc thù gắn với mục đích giới thiệu và tái xuất.

Lưu ý thực tiễn

Khi xử lý một tình huống cụ thể, cần đọc Điều 138 cùng với quy chế của hội chợ, thỏa thuận tham gia và các quy định chuyên ngành liên quan đến loại hàng hóa, dịch vụ được trưng bày. Tranh chấp thường phát sinh không phải từ bản thân việc tham gia hội chợ, mà từ việc không thống nhất về phạm vi được bán, trách nhiệm về thông tin hàng hóa và xử lý hàng hóa sau khi kết thúc sự kiện. Vì vậy, điểm mấu chốt là kiểm soát ngay từ khâu đăng ký, mô tả hàng hóa và cam kết tái xuất hoặc tiêu thụ hợp pháp.