Điều 123 Luật Thương mại 2005: Các trường hợp cấm trưng bày, giới thiệu hàng hóa, dịch vụ
Bình luận ngắn gọn Điều 123 Luật Thương mại 2005 về các trường hợp cấm trưng bày, giới thiệu hàng hóa, dịch vụ và lưu ý áp dụng thực tiễn.
Điều 123. Các trường hợp cấm trưng bày, giới thiệu hàng hóa, dịch vụ
1. Tổ chức trưng bày, giới thiệu hàng hóa, dịch vụ hoặc sử dụng hình thức, phương tiện trưng bày, giới thiệu hàng hóa, dịch vụ làm phương hại đến an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, cảnh quan, môi trường, sức khoẻ con người.
2. Trưng bày, giới thiệu hàng hóa, dịch vụ hoặc sử dụng hình thức, phương tiện trưng bày, giới thiệu trái với truyền thống lịch sử, văn hóa, đạo đức, thuần phong mỹ tục Việt Nam.
3. Trưng bày, giới thiệu hàng hóa, dịch vụ làm lộ bí mật nhà nước.
4. Trưng bày, giới thiệu hàng hóa của thương nhân khác để so sánh với hàng hóa của mình, trừ trường hợp hàng hóa đem so sánh là hàng giả, hàng vi phạm quyền sở hữu trí tuệ theo quy định của pháp luật.
5. Trưng bày, giới thiệu mẫu hàng hóa không đúng với hàng hóa đang kinh doanh về chất lượng, giá, công dụng, kiểu dáng, chủng loại, bao bì, thời hạn bảo hành và các chỉ tiêu chất lượng khác nhằm lừa dối khách hàng.
Ý nghĩa của quy định
Điều 123 Luật Thương mại 2005 thể hiện quan điểm kiểm soát hoạt động xúc tiến thương mại theo hướng cho phép quảng bá nhưng không chấp nhận quảng bá bằng mọi giá. Nhà làm luật ưu tiên bảo vệ an ninh, trật tự, đạo đức xã hội, bí mật nhà nước và sự minh bạch của thị trường.
Quy định này không nhằm hạn chế hoạt động giới thiệu hàng hóa, dịch vụ một cách máy móc, mà nhằm ngăn chặn việc biến hoạt động xúc tiến thành công cụ gây rối loạn xã hội, xâm hại lợi ích công cộng hoặc đánh lừa khách hàng.
Điểm cần nắm khi áp dụng
Điều luật bao phủ cả nội dung trưng bày, giới thiệu và hình thức, phương tiện sử dụng. Vì vậy, vi phạm không chỉ nằm ở hàng hóa, dịch vụ được giới thiệu mà còn có thể nằm ở cách thể hiện, bối cảnh trưng bày, thông điệp đi kèm hoặc phương tiện truyền tải.
Nhóm hành vi bị cấm được thiết kế theo hai trục chính: một là xâm hại lợi ích công cộng như an ninh, môi trường, sức khỏe; hai là xâm hại sự trung thực và chuẩn mực thị trường như so sánh hàng hóa của thương nhân khác hoặc trưng bày mẫu không đúng thực tế nhằm lừa dối khách hàng.
Đặc biệt, hành vi so sánh hàng hóa của thương nhân khác chỉ bị loại trừ khỏi cấm khi hàng hóa đem so sánh là hàng giả hoặc hàng vi phạm quyền sở hữu trí tuệ theo quy định pháp luật. Đây là ngoại lệ hẹp, không phải giấy phép cho mọi hình thức so sánh trong quảng bá thương mại.
Cấu thành để bị xem là vi phạm
Để điều luật được kích hoạt, cần xác định có hành vi trưng bày, giới thiệu hàng hóa, dịch vụ hoặc sử dụng phương tiện, hình thức phục vụ hoạt động đó. Tiếp theo phải chứng minh hành vi rơi vào một trong các trường hợp bị cấm nêu tại Điều 123, chẳng hạn làm lộ bí mật nhà nước hoặc cung cấp mẫu hàng hóa không đúng bản chất hàng đang kinh doanh.
Với nhóm hành vi nhằm lừa dối khách hàng, yếu tố then chốt là sự sai khác có tính chất trọng yếu giữa mẫu trưng bày và hàng hóa thực tế về chất lượng, giá, công dụng, kiểu dáng, chủng loại, bao bì, thời hạn bảo hành hoặc chỉ tiêu chất lượng khác. Nếu sai khác không đáng kể, chưa đủ căn cứ để kết luận vi phạm theo hướng này.
Những hiểu nhầm thường gặp
Không phải mọi hoạt động so sánh đều bị cấm. Điều luật chỉ cấm việc trưng bày hàng của thương nhân khác để so sánh với hàng của mình, trừ trường hợp ngoại lệ nêu rõ trong luật.
Không phải cứ hoạt động quảng bá gây chú ý là vi phạm. Chỉ khi nội dung hoặc phương thức trưng bày đi ngược chuẩn mực pháp luật, xâm hại lợi ích được bảo vệ hoặc tạo ra sự gian dối đối với khách hàng thì mới phát sinh trách nhiệm pháp lý.
Lưu ý thực tiễn
Khi áp dụng điều này vào vụ việc cụ thể, cần đối chiếu đồng thời với quy định về xúc tiến thương mại, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, sở hữu trí tuệ, bảo vệ bí mật nhà nước và các quy định chuyên ngành liên quan. Cùng một hành vi có thể đồng thời phát sinh nhiều căn cứ xử lý khác nhau.
Trong thực tiễn doanh nghiệp, yêu cầu quan trọng nhất là bảo đảm tính đúng thực của mẫu trưng bày, thông tin giới thiệu và cách so sánh sản phẩm. Đây là tuyến phòng ngừa rủi ro pháp lý hiệu quả nhất đối với Điều 123.