Điều 91 Luật Sở hữu trí tuệ 2005: Nguyên tắc ưu tiên

Ý nghĩa của quy định

Điều 91 được thiết kế để bảo vệ người đã nộp đơn đầu tiên nhưng chưa kịp nộp ở các quốc gia khác hoặc chưa kịp hoàn tất thủ tục mở rộng bảo hộ. Tinh thần xuyên suốt của điều luật là thừa nhận giá trị pháp lý của “mốc nộp đầu tiên” trong hệ thống đăng ký sở hữu công nghiệp. Nhờ đó, chủ đơn không bị bất lợi chỉ vì quá trình nộp đơn diễn ra ở nhiều nước hoặc nhiều giai đoạn khác nhau.

Về thực tiễn, quy định này góp phần ngăn ngừa tình trạng sao chép sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, nhãn hiệu từ đơn đã nộp trước ở một nước thành viên phù hợp. Đây cũng là cơ chế bảo đảm tính công bằng trong cạnh tranh đăng ký, nhất là với các đối tượng có tính thương mại cao và dễ phát sinh xung đột chủ quyền nộp đơn.

Điều kiện để được hưởng quyền ưu tiên

Quyền ưu tiên không mặc nhiên phát sinh từ việc đã có đơn đầu tiên. Người nộp đơn phải đáp ứng đồng thời các điều kiện về nơi nộp đơn đầu tiên, tư cách chủ thể, việc tuyên bố yêu cầu ưu tiên và việc nộp bản sao đơn đầu tiên có xác nhận của cơ quan đã nhận đơn. Quan trọng nhất là đơn phải được nộp trong thời hạn mà điều ước quốc tế có liên quan quy định.

Trong thực tiễn, điều kiện về thời hạn thường là điểm bị bỏ sót nhất. Chỉ cần nộp trễ thời hạn ưu tiên, toàn bộ yêu cầu ưu tiên sẽ không được chấp nhận dù các yếu tố khác đều đầy đủ. Vì vậy, khi lập chiến lược nộp đơn xuyên biên giới, mốc ngày nộp đầu tiên phải được kiểm soát chặt chẽ ngay từ đầu.

Điểm cần phân biệt khi áp dụng

Quyền ưu tiên không làm thay đổi ngày nộp thực tế của đơn tại Việt Nam, nhưng làm cho ngày ưu tiên của đơn được tính lùi về ngày nộp của đơn đầu tiên theo khoản 3 Điều 91 Luật Sở hữu trí tuệ 2022. Đây là khác biệt cốt lõi: ngày nộp là thời điểm tiếp nhận đơn, còn ngày ưu tiên là mốc để so sánh tính mới, trùng lặp hoặc xung đột với các đơn khác. Trong tranh chấp hoặc thẩm định, ngày ưu tiên thường có giá trị quyết định hơn ngày nộp thực tế.

Cũng cần phân biệt quyền ưu tiên với quyền sở hữu hay quyền được cấp văn bằng. Có quyền ưu tiên không đồng nghĩa chắc chắn được cấp bảo hộ; đơn vẫn phải đáp ứng các điều kiện bảo hộ riêng của từng đối tượng. Quyền ưu tiên chỉ là lợi thế về thứ tự thời gian, không phải sự xác nhận trước về tính hợp lệ của đối tượng đăng ký.

Lỗi hiểu sai thường gặp

Một nhầm lẫn phổ biến là cho rằng chỉ cần đã nộp đơn ở nước ngoài thì đương nhiên được ưu tiên tại Việt Nam. Thực tế, quyền này chỉ có khi nước nộp đơn đầu tiên thuộc nhóm quốc gia, vùng lãnh thổ hoặc điều ước quốc tế đáp ứng đúng điều kiện của khoản 1 Điều 91. Một nhầm lẫn khác là cho rằng có thể tách nội dung ưu tiên ra khỏi yêu cầu trong đơn; pháp luật đòi hỏi phải nêu rõ yêu cầu hưởng quyền ưu tiên và nộp kèm bản sao đơn đầu tiên hợp lệ.

Đối với trường hợp một đơn dựa trên nhiều đơn sớm hơn, người nộp đơn không chỉ liệt kê các đơn trước mà còn phải chỉ ra phần nội dung tương ứng giữa các đơn đó với nội dung trong đơn hiện tại theo khoản 2 Điều 91 Luật Sở hữu trí tuệ 2022. Nếu sự tương ứng không được làm rõ, cơ quan có thẩm quyền khó xác định phạm vi được hưởng ưu tiên. Đây là điểm kỹ thuật nhưng có ý nghĩa rất lớn trong thực hành đăng ký sáng chế và kiểu dáng công nghiệp.

Lưu ý thực tiễn

Khi xử lý hồ sơ có yêu cầu ưu tiên, cần chuẩn hóa ngay từ đầu bộ chứng cứ về đơn đầu tiên, chủ thể nộp, quốc gia nộp, ngày nộp và tài liệu xác nhận của cơ quan tiếp nhận. Việc kiểm tra thiếu sót ở giai đoạn nộp đơn sẽ giảm đáng kể rủi ro bị từ chối quyền ưu tiên ở giai đoạn thẩm định. Với các hồ sơ đa quốc gia, nên coi quyền ưu tiên là hạng mục bắt buộc trong chiến lược nộp đơn, không phải chi tiết thủ tục phụ.