Điều 88 Luật Sở hữu trí tuệ 2005: Quyền đăng ký chỉ dẫn địa lý[163]

Ý nghĩa của quy định

Điều 88 thể hiện cách tiếp cận nhất quán của pháp luật sở hữu trí tuệ đối với chỉ dẫn địa lý: đây là dấu hiệu gắn với nguồn gốc địa lý và uy tín chất lượng của sản phẩm, nên quyền sở hữu không thuộc về tổ chức, cá nhân riêng lẻ. Nhà nước giữ vai trò chủ thể đại diện để bảo đảm tính công cộng, ổn định và tránh việc tư hữu hóa một chỉ dẫn vốn phục vụ lợi ích chung của cộng đồng sản xuất tại khu vực đó.

Vì vậy, trọng tâm của điều luật không nằm ở việc “ai sở hữu” chỉ dẫn địa lý, mà là “ai được quyền nộp đơn” để yêu cầu xác lập bảo hộ. Đây là điểm thường bị nhầm lẫn trong thực tiễn, đặc biệt khi doanh nghiệp đứng tên nộp đơn nhưng lại cho rằng mình đã trở thành chủ sở hữu chỉ dẫn địa lý.

Ai được quyền đăng ký

Theo khoản 1 Điều 88 Luật Sở hữu trí tuệ, quyền đăng ký chỉ dẫn địa lý của Việt Nam thuộc về Nhà nước, nhưng Nhà nước giao cho ba nhóm chủ thể thực hiện quyền này: tổ chức, cá nhân sản xuất sản phẩm mang chỉ dẫn địa lý; tổ chức tập thể đại diện cho các chủ thể đó; hoặc cơ quan quản lý hành chính địa phương nơi có chỉ dẫn địa lý. Đây là thiết kế hợp lý vì các chủ thể này gắn trực tiếp với nguồn gốc, điều kiện sản xuất và lợi ích bảo hộ của chỉ dẫn địa lý.

Điều kiện để áp dụng quy định này là phải có sản phẩm thực tế gắn với khu vực địa lý tương ứng và chủ thể nộp đơn phải thuộc đúng nhóm được luật cho phép. Nếu chủ thể nộp đơn không phải người sản xuất, không đại diện cho người sản xuất và cũng không phải cơ quan quản lý địa phương có thẩm quyền, việc đăng ký sẽ không đáp ứng căn cứ pháp lý của điều luật.

Không đồng nghĩa với quyền sở hữu

Điểm cần nhấn mạnh là tổ chức, cá nhân thực hiện quyền đăng ký chỉ dẫn địa lý không trở thành chủ sở hữu chỉ dẫn địa lý đó. Quyền này chỉ là quyền nộp đơn và làm thủ tục xác lập bảo hộ, còn bản chất của chỉ dẫn địa lý vẫn thuộc sở hữu Nhà nước và được Nhà nước quản lý thống nhất. Từ đó, không được suy luận rằng người nộp đơn có toàn quyền khai thác độc quyền như đối với nhãn hiệu hay sáng chế.

Trong thực tiễn, sai lầm thường gặp là doanh nghiệp đầu tư công bố, quảng bá, nộp đơn rồi mặc nhiên coi chỉ dẫn địa lý là tài sản riêng của mình. Cách hiểu này không đúng, vì phạm vi khai thác chỉ dẫn địa lý phải tuân theo cơ chế bảo hộ chung, điều kiện sử dụng và tổ chức quản lý sau khi được cấp văn bằng.

Chỉ dẫn địa lý nước ngoài

Khoản 2 Điều 88 mở ra khả năng đăng ký chỉ dẫn địa lý nước ngoài tại Việt Nam, nhưng chỉ khi tổ chức, cá nhân nước ngoài là chủ thể quyền đối với chỉ dẫn địa lý đó theo pháp luật của nước xuất xứ. Quy định này bảo đảm nguyên tắc tôn trọng quyền gốc của nước ngoài và phù hợp với thông lệ bảo hộ chỉ dẫn địa lý trong quan hệ quốc tế.

Điểm mấu chốt khi áp dụng là phải xác định rõ tư cách chủ thể theo pháp luật nước xuất xứ, không chỉ dựa vào việc họ có quan tâm thương mại hay đang sử dụng tên gọi đó. Nếu không chứng minh được quyền đối với chỉ dẫn địa lý ở nước gốc, hồ sơ đăng ký tại Việt Nam không đáp ứng điều kiện của khoản 2 Điều 88.

Lưu ý khi áp dụng

• Cần phân biệt rõ giữa quyền nộp đơn và quyền sở hữu chỉ dẫn địa lý.
• Chủ thể được phép nộp đơn phải thuộc đúng nhóm mà luật quy định.
• Chỉ dẫn địa lý gắn với khu vực địa lý, chất lượng hoặc danh tiếng của sản phẩm, nên hồ sơ phải chứng minh được mối liên hệ này.
• Đối với chỉ dẫn địa lý nước ngoài, phải chứng minh tư cách chủ thể quyền theo pháp luật nước xuất xứ.