Điều 79 Luật Sở hữu trí tuệ 2005: Điều kiện chung đối với chỉ dẫn địa lý được bảo hộ[155]

Trọng tâm của Điều 79

Điều 79 xác lập bản chất của chỉ dẫn địa lý: đây không phải là dấu hiệu tự do lựa chọn để gắn cho sản phẩm, mà là chỉ dẫn phải phản ánh đúng nguồn gốc và giá trị đặc thù từ một vùng địa lý xác định. Muốn được bảo hộ, sản phẩm phải vừa có xuất xứ từ khu vực tương ứng, vừa có danh tiếng, chất lượng hoặc đặc tính chủ yếu bắt nguồn từ điều kiện địa lý. Cách thiết kế này cho thấy pháp luật bảo hộ mối liên hệ “sản phẩm - vùng đất”, chứ không chỉ bảo hộ một tên gọi đẹp hoặc có tính quảng bá.

Hai điều kiện phải được chứng minh

Trong thực tiễn, điểm mấu chốt là phải đồng thời đáp ứng cả yếu tố xuất xứ và yếu tố chất lượng/danh tiếng gắn với điều kiện địa lý. Nếu chỉ có sản phẩm làm ra trong khu vực nhưng không chứng minh được đặc tính do điều kiện địa lý quyết định, chỉ dẫn địa lý chưa đủ căn cứ để bảo hộ. Ngược lại, dù sản phẩm nổi tiếng nhưng nếu mối liên hệ với khu vực địa lý không rõ ràng thì cũng không đáp ứng yêu cầu của Điều 79.

Yếu tố địa lý không chỉ là địa danh

“Điều kiện địa lý” cần hiểu rộng, bao gồm yếu tố tự nhiên, khí hậu, thổ nhưỡng, nguồn nước và cả kinh nghiệm, tập quán sản xuất đặc thù của khu vực. Đây là cơ sở để chứng minh vì sao cùng một loại sản phẩm nhưng chỉ sản phẩm từ đúng vùng đó mới có danh tiếng hoặc đặc tính khác biệt. Vì vậy, hồ sơ bảo hộ thường phải tập trung vào dữ liệu kỹ thuật, lịch sử sản xuất, đặc tính cảm quan và cơ chế tạo nên chất lượng sản phẩm.

Chỉ dẫn địa lý đồng âm: được bảo hộ nhưng phải tránh nhầm lẫn

Khoản 2 Điều 79 xử lý nhóm chỉ dẫn địa lý đồng âm theo hướng dung hòa: vẫn có thể bảo hộ nếu đáp ứng điều kiện chung, nhưng việc sử dụng thực tế không được gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng về nguồn gốc sản phẩm. Đồng thời, pháp luật yêu cầu bảo đảm nguyên tắc đối xử công bằng giữa các tổ chức, cá nhân cùng sản xuất sản phẩm mang chỉ dẫn đó. Quy định này nhằm ngăn việc một bên độc chiếm lợi thế từ tên gọi trùng hoặc gần trùng, đồng thời giữ trật tự minh bạch trên thị trường.

Lưu ý khi áp dụng

Điều 79 thường bị hiểu nhầm thành quy định chỉ cần “có tiếng” là đủ, trong khi thực tế phải chứng minh đầy đủ mối liên hệ nhân quả giữa đặc tính sản phẩm và điều kiện địa lý. Cũng không nên đồng nhất chỉ dẫn địa lý đồng âm với nhãn hiệu trùng hoặc tương tự; tiêu chí đánh giá ở đây là khả năng gây nhầm lẫn về nguồn gốc và sự công bằng trong khai thác. Khi xem xét bảo hộ, trọng tâm luôn là chứng cứ khoa học, lịch sử và thực tiễn sản xuất, không phải cảm nhận chủ quan về mức độ nổi tiếng của tên gọi.