Điều 71 Luật Sở hữu trí tuệ 2005: Tính mới thương mại của thiết kế bố trí

Trọng tâm của Điều 71

Điều 71 thể hiện quan điểm bảo hộ thiết kế bố trí theo hướng kết hợp giữa tính mới và yêu cầu công bố ra thị trường. Nhà làm luật không chỉ xem xét việc thiết kế có từng xuất hiện hay chưa, mà còn tập trung vào việc nó đã bị khai thác thương mại ở đâu, vào thời điểm nào, và bởi ai. Cách tiếp cận này nhằm tránh tình trạng độc quyền đối với một thiết kế đã thực sự được đưa vào lưu thông thương mại quá lâu.

Điểm quan trọng nhất là tính mới thương mại được đánh giá trên phạm vi toàn thế giới trước ngày nộp đơn. Chỉ cần thiết kế bố trí đã được khai thác thương mại trước thời điểm này thì nguyên tắc chung là không còn đáp ứng điều kiện bảo hộ. Vì vậy, khi thẩm định hoặc tranh chấp, mốc thời gian nộp đơn luôn là mốc kiểm tra đầu tiên.

Điều kiện để được coi là còn tính mới

Khoản 2 tạo ra một cơ chế ân hạn rất hẹp: nếu đơn đăng ký được nộp trong thời hạn hai năm kể từ ngày thiết kế bố trí được người có quyền đăng ký hoặc người được cho phép khai thác thương mại lần đầu tiên, thì thiết kế bố trí không bị coi là mất tính mới thương mại. Đây là ngoại lệ có tính “cứu vãn” cho trường hợp chủ sở hữu đã đưa thiết kế vào thương mại trước khi kịp nộp đơn. Tuy nhiên, ngoại lệ này chỉ vận hành khi chủ thể khai thác là đúng người có quyền đăng ký hoặc người được họ cho phép.

Do đó, để Điều 71 được kích hoạt theo hướng có lợi, phải đồng thời xác định đủ ba yếu tố: có lần khai thác thương mại đầu tiên, lần khai thác đó do đúng chủ thể thực hiện hoặc được cho phép, và đơn đăng ký được nộp trong vòng 2 năm kể từ mốc này. Thiếu một trong ba yếu tố, thiết kế bố trí sẽ không được hưởng ân hạn. Đây là điểm rất dễ bị nhầm lẫn trong thực tiễn vì nhiều người chỉ chú ý đến việc “đã công bố” mà bỏ qua chủ thể và thời hạn.

Hiểu đúng hành vi “khai thác thương mại”

Khoản 3 giới hạn khá rõ nội hàm của việc khai thác thương mại: đó là hành vi phân phối công khai nhằm mục đích thương mại đối với mạch tích hợp bán dẫn được sản xuất theo thiết kế bố trí hoặc hàng hóa chứa mạch tích hợp đó. Nghĩa là không phải mọi việc thử nghiệm, lưu kho nội bộ hay chuyển giao nội bộ đều làm phát sinh mốc khai thác thương mại. Chỉ khi sản phẩm đã được đưa ra phân phối công khai nhằm mục đích kinh doanh thì mới hình thành căn cứ tính thời hạn ở khoản 2.

Trong thực tiễn, nhầm lẫn phổ biến là đồng nhất “hoàn thành thiết kế” hoặc “chào hàng nội bộ” với “khai thác thương mại”. Cách hiểu này không đúng vì luật đòi hỏi dấu hiệu công khai và mục đích thương mại rõ ràng. Khi tranh chấp, chứng cứ về ngày phân phối lần đầu, chứng từ lưu thông, hợp đồng bán hàng hoặc tài liệu thương mại sẽ có giá trị quyết định.

Lưu ý khi áp dụng

Điều 71 không nhằm bảo vệ mọi thiết kế đã từng xuất hiện trên thị trường, mà chỉ bảo vệ trong một khoảng thời gian rất ngắn và có điều kiện. Vì vậy, việc quản trị hồ sơ sáng tạo, ghi nhận ngày khai thác lần đầu, và theo dõi thời hạn nộp đơn là yêu cầu bắt buộc đối với chủ thể có quyền đăng ký. Nếu bỏ lỡ mốc 2 năm, khả năng bảo hộ theo tiêu chuẩn tính mới thương mại sẽ bị loại trừ.

Khi xem xét một hồ sơ cụ thể, cần tách bạch rõ: ngày khai thác thương mại lần đầu, chủ thể khai thác, phạm vi công khai và ngày nộp đơn. Đây là bốn điểm cốt lõi để kết luận thiết kế bố trí còn hay đã mất tính mới thương mại. Việc xác định không đầy đủ thường dẫn đến kết quả thẩm định sai hoặc lập luận phản đối không vững chắc.