Điều 67 Luật Sở hữu trí tuệ 2005: Khả năng áp dụng công nghiệp của kiểu dáng công nghiệp[134]
Bình luận ngắn gọn về Điều 67 Luật Sở hữu trí tuệ: tiêu chí áp dụng công nghiệp của kiểu dáng, điểm mới và lưu ý thực tiễn.
Điều 67. Khả năng áp dụng công nghiệp của kiểu dáng công nghiệp
1. Kiểu dáng công nghiệp được coi là có khả năng áp dụng công nghiệp nếu có thể dùng làm mẫu để tạo ra hàng loạt sản phẩm có hình dáng bên ngoài hoặc một phần hình dáng bên ngoài là kiểu dáng công nghiệp, thông qua việc sản xuất sản phẩm vật lý bằng phương pháp công nghiệp hoặc thủ công nghiệp hoặc để tái tạo đồng nhất sản phẩm phi vật lý trên không gian mạng.
2. Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ quy định chi tiết Điều này.
Trọng tâm của điều luật
Điều 67 đặt ra một tiêu chí mang tính “kỹ thuật ứng dụng” cho kiểu dáng công nghiệp: kiểu dáng chỉ có giá trị pháp lý khi có thể dùng làm mẫu để tạo ra nhiều sản phẩm có hình dáng thống nhất. Cách tiếp cận này cho thấy pháp luật không bảo hộ ý tưởng thẩm mỹ trừu tượng, mà bảo hộ giải pháp tạo hình có khả năng nhân bản trong thực tế sản xuất. Vì vậy, tiêu chí này là một trong các cửa ngõ quan trọng để đánh giá khả năng được bảo hộ của kiểu dáng công nghiệp.
Điều kiện để được coi là có khả năng áp dụng công nghiệp
Để “kích hoạt” điều luật, kiểu dáng phải bảo đảm khả năng dùng làm mẫu cho sản xuất hàng loạt và cho ra kết quả đồng nhất. Điều luật thừa nhận cả hai phương thức sản xuất: công nghiệp và thủ công nghiệp, nên không giới hạn ở dây chuyền máy móc hiện đại. Điểm bổ sung đáng chú ý là quy định đã mở rộng sang việc tái tạo đồng nhất sản phẩm phi vật lý trên không gian mạng, phù hợp với môi trường số và thiết kế số hiện nay.
Những hiểu nhầm thường gặp
Không phải mọi kiểu dáng đẹp mắt đều đương nhiên có khả năng áp dụng công nghiệp. Nếu đối tượng chỉ tạo được một lần, phụ thuộc vào tay nghề đặc biệt, hoặc không bảo đảm tính lặp lại với kết quả ổn định thì chưa đáp ứng tiêu chí này. Cũng cần phân biệt khả năng áp dụng công nghiệp với tính mới và tính sáng tạo: đây là điều kiện riêng, độc lập, không thể thay thế cho nhau.
Lưu ý khi áp dụng trong thực tiễn
Khi xem xét đơn đăng ký, trọng tâm là khả năng từ kiểu dáng mẫu tạo ra sản phẩm có hình dáng bên ngoài trùng hoặc đồng nhất về bản chất, chứ không phải mức độ thương mại hóa thực tế đã diễn ra. Với kiểu dáng gắn với môi trường số, cần chứng minh khả năng tái tạo đồng nhất trên không gian mạng thay vì chỉ mô tả trên giấy. Quy định chi tiết do Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành sẽ là căn cứ quan trọng để đánh giá hồ sơ trong từng trường hợp cụ thể.
Ý nghĩa thực tiễn
Điều 67 giúp sàng lọc những đối tượng chỉ mang tính trình diễn hoặc ý tưởng thiết kế chưa thể nhân bản. Đồng thời, điều luật bảo đảm hệ thống bảo hộ kiểu dáng công nghiệp bám sát nhu cầu sản xuất, sao chép và phân phối trong cả không gian vật lý lẫn môi trường số.