Điều 28 Luật Sở hữu trí tuệ 2005: Hành vi xâm phạm quyền tác giả[72]
Bình luận ngắn gọn về Điều 28 Luật Sở hữu trí tuệ: phạm vi xâm phạm quyền tác giả, điều kiện áp dụng và lưu ý thực tiễn.
Điều 28. Hành vi xâm phạm quyền tác giả
1. Xâm phạm quyền nhân thân quy định tại Điều 19 của Luật này.
2. Xâm phạm quyền tài sản quy định tại Điều 20 của Luật này.
3. Không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ quy định tại các điều 25, 25a và 26 của Luật này.
4. Cố ý hủy bỏ hoặc làm vô hiệu biện pháp công nghệ hữu hiệu do tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả thực hiện để bảo vệ quyền tác giả đối với tác phẩm của mình nhằm thực hiện hành vi quy định tại Điều này và Điều 35 của Luật này.
5. Sản xuất, phân phối, nhập khẩu, chào bán, bán, quảng bá, quảng cáo, tiếp thị, cho thuê hoặc tàng trữ nhằm mục đích thương mại các thiết bị, sản phẩm hoặc linh kiện, giới thiệu hoặc cung cấp dịch vụ khi biết hoặc có cơ sở để biết thiết bị, sản phẩm, linh kiện hoặc dịch vụ đó được sản xuất, sử dụng nhằm vô hiệu hóa biện pháp công nghệ hữu hiệu bảo vệ quyền tác giả.
6. Cố ý xóa, gỡ bỏ hoặc thay đổi thông tin quản lý quyền mà không được phép của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả khi biết hoặc có cơ sở để biết việc thực hiện hành vi đó sẽ xúi giục, tạo khả năng, tạo điều kiện thuận lợi hoặc che giấu hành vi xâm phạm quyền tác giả theo quy định của pháp luật.
7. Cố ý phân phối, nhập khẩu để phân phối, phát sóng, truyền đạt hoặc cung cấp đến công chúng bản sao tác phẩm khi biết hoặc có cơ sở để biết thông tin quản lý quyền đã bị xóa, gỡ bỏ, thay đổi mà không được phép của chủ sở hữu quyền tác giả; khi biết hoặc có cơ sở để biết việc thực hiện hành vi đó sẽ xúi giục, tạo khả năng, tạo điều kiện thuận lợi hoặc che giấu hành vi xâm phạm quyền tác giả theo quy định của pháp luật.
8. Không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ quy định để được miễn trừ trách nhiệm pháp lý của doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian quy định tại khoản 3 Điều 198b của Luật này.
Phạm vi bảo vệ của điều luật
Điều 28 không chỉ ghi nhận các hành vi xâm phạm quyền tác giả theo nghĩa truyền thống mà còn mở rộng sang các hành vi tạo điều kiện cho vi phạm diễn ra. Cách thiết kế này cho thấy trọng tâm của luật là bảo vệ hiệu quả thực tế của quyền tác giả, đặc biệt trong môi trường số, nơi hành vi xâm phạm thường diễn ra dưới dạng kỹ thuật hoặc qua trung gian. Vì vậy, điều luật cần được đọc cùng các quy định về quyền nhân thân, quyền tài sản, ngoại lệ hạn chế quyền và cơ chế trách nhiệm của trung gian.
Nhóm hành vi cốt lõi cần nhận diện
Về bản chất, khoản 1 và khoản 2 bao trùm các hành vi xâm phạm trực tiếp quyền nhân thân và quyền tài sản; đây là nhóm hành vi điển hình như mạo danh, công bố, sao chép, phân phối, truyền đạt trái phép hoặc làm biến dạng tác phẩm gây phương hại đến tác giả. Khoản 3 nhấn mạnh nghĩa vụ tuân thủ các giới hạn, ngoại lệ và cơ chế sử dụng tác phẩm theo luật, nên không thể chỉ nhìn vào việc “có dùng tác phẩm hay không” mà bỏ qua căn cứ được phép hay không được phép. Khoản 4 đến khoản 7 xử lý các hành vi bẻ khóa công nghệ bảo vệ, xâm phạm thông tin quản lý quyền và lan truyền bản sao có nguồn gốc từ việc xóa, gỡ hoặc thay đổi thông tin này.
Điều kiện để áp dụng đúng
Muốn áp dụng Điều 28, cần xác định được đối tượng bị xâm phạm là tác phẩm, quyền tác giả hoặc thông tin quản lý quyền được pháp luật bảo vệ; đồng thời phải chỉ ra hành vi cụ thể rơi đúng vào một trong các nhóm hành vi mà điều luật liệt kê. Với các hành vi tại khoản 4, 5, 6 và 7, yếu tố cố ý và dấu hiệu biết hoặc có cơ sở để biết là điểm mấu chốt, vì đây không phải lỗi vô ý thông thường. Đối với khoản 8, việc đánh giá phải đặt trong khuôn khổ riêng về miễn trừ trách nhiệm của doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian theo Điều 198b của Luật này.
Những hiểu sai thường gặp
Một nhầm lẫn phổ biến là coi mọi hành vi sử dụng tác phẩm không xin phép đều đương nhiên xâm phạm. Thực tế, cần đối chiếu thêm các trường hợp ngoại lệ, giới hạn quyền và điều kiện sử dụng hợp pháp được luật cho phép, đặc biệt với trích dẫn, nghiên cứu, giảng dạy, lưu trữ hoặc sử dụng trong phạm vi miễn trừ. Một nhầm lẫn khác là cho rằng chỉ người trực tiếp sao chép mới vi phạm; trong khi điều luật còn xử lý cả hành vi tạo công cụ, dịch vụ hoặc môi trường kỹ thuật để vô hiệu hóa bảo vệ quyền và che giấu nguồn gốc vi phạm.
Ý nghĩa thực tiễn khi xử lý tranh chấp
Điều 28 là căn cứ trung tâm để xác định hành vi xâm phạm trước khi lựa chọn chế tài dân sự, hành chính hoặc hình sự ở bước tiếp theo. Trong thực tiễn, việc chứng minh nguồn gốc quyền, hành vi cụ thể, mức độ lỗi và tác động đến việc khai thác tác phẩm thường quyết định kết quả vụ việc. Khi tranh chấp liên quan nền tảng số, cần đặc biệt chú ý đến vai trò của trung gian, dữ liệu kỹ thuật và dấu vết điện tử vì đây là cơ sở quan trọng để chứng minh xâm phạm.