Điều 159 Luật Sở hữu trí tuệ 2005: Tính mới của giống cây trồng
Bình luận Điều 159 Luật SHTT 2022 về tính mới của giống cây trồng, mốc thời gian mất tính mới và lưu ý áp dụng thực tiễn.
Điều 159. Tính mới của giống cây trồng
Giống cây trồng được coi là có tính mới nếu vật liệu nhân giống hoặc sản phẩm thu hoạch của giống cây trồng đó chưa được người có quyền đăng ký quy định tại Điều 164 của Luật này hoặc người được phép của người đó bán hoặc phân phối bằng cách khác nhằm mục đích khai thác giống cây trồng trên lãnh thổ Việt Nam trước ngày nộp đơn đăng ký một năm hoặc ngoài lãnh thổ Việt Nam trước ngày nộp đơn đăng ký sáu năm đối với giống cây trồng thuộc loài thân gỗ và cây leo thân gỗ[284], bốn năm đối với giống cây trồng khác.
Ý nghĩa của quy định về tính mới
Điều 159 được xây dựng để bảo đảm giống cây trồng chỉ được bảo hộ khi còn giữ được giá trị khai thác thương mại chưa bị công khai rộng rãi. Quy định này cân bằng giữa quyền của người chọn tạo giống và yêu cầu minh bạch của thị trường, tránh việc một giống đã được bán tự do rồi mới xin bảo hộ. Vì vậy, tính mới là điều kiện lọc đầu tiên, mang tính quyết định trong thẩm định đơn đăng ký bảo hộ giống cây trồng.
Điểm cần nắm khi áp dụng
Trọng tâm của Điều 159 không nằm ở việc “giống có mới về mặt sinh học hay không”, mà ở việc vật liệu nhân giống hoặc sản phẩm thu hoạch đã bị bán hoặc phân phối nhằm mục đích khai thác giống hay chưa. Mốc thời gian phải tính ngược từ ngày nộp đơn đăng ký, đồng thời phân biệt rõ trong lãnh thổ Việt Nam và ngoài lãnh thổ Việt Nam. Đây là điểm rất dễ nhầm: một lần thương mại hóa hợp lệ nhưng vượt quá thời hạn luật định cũng làm mất tính mới.
Ba yếu tố làm phát sinh việc áp dụng
- Phải có hành vi bán hoặc phân phối bằng cách khác nhằm mục đích khai thác giống cây trồng.
- Hành vi đó do người có quyền đăng ký theo Điều 164 Luật Sở hữu trí tuệ hoặc người được phép của người đó thực hiện.
- Hành vi diễn ra trong khoảng thời gian luật định trước ngày nộp đơn: 01 năm tại Việt Nam; 06 năm đối với giống thân gỗ, cây leo thân gỗ ở ngoài Việt Nam; 04 năm đối với các giống còn lại ở ngoài Việt Nam.
Những hiểu sai thường gặp
Nhiều trường hợp nhầm lẫn giữa “công bố thông tin” và “bán hoặc phân phối nhằm khai thác giống”. Chỉ khi giống đã được thương mại hóa theo đúng bản chất mà điều luật xác định thì mới ảnh hưởng đến tính mới. Cũng không nên đồng nhất mọi hoạt động thử nghiệm, khảo nghiệm hay chuyển giao nội bộ với việc làm mất tính mới; cần xem hành vi đó có mang bản chất khai thác thương mại hay không.
Lưu ý thực tiễn khi đánh giá hồ sơ
Khi thẩm định hoặc tranh chấp, mấu chốt là chứng minh đúng ngày, đúng chủ thể và đúng mục đích của việc bán hoặc phân phối. Nếu tài liệu cho thấy việc đưa giống ra thị trường đã vượt mốc luật định, đơn đăng ký có nguy cơ bị bác vì không đáp ứng điều kiện bảo hộ. Ngược lại, nếu việc chuyển giao chỉ mang tính kiểm nghiệm, nội bộ, hoặc không nhằm khai thác giống, cần phân tích thận trọng trước khi kết luận mất tính mới.