Điều 134 Luật Sở hữu trí tuệ 2005: Quyền sử dụng trước đối với sáng chế, kiểu dáng công nghiệp[252]

Ý nghĩa của quy định

Điều 134 phản ánh nguyên tắc công bằng trong bảo hộ sở hữu công nghiệp: người nộp đơn được bảo hộ quyền độc quyền, nhưng không thể làm mất đi kết quả đầu tư hợp pháp của người đã sử dụng một cách độc lập trước thời điểm nộp đơn. Quy định này tránh tình trạng “độc quyền hóa hồi tố” đối với các hoạt động đã được triển khai thực tế trước khi quyền đăng ký phát sinh. Đồng thời, điều luật cũng ngăn việc lợi dụng quyền sử dụng trước để mở rộng thị phần sau khi văn bằng đã được cấp.

Điều kiện để được coi là có quyền sử dụng trước

Để áp dụng Điều 134, phải đáp ứng đồng thời các yếu tố cốt lõi: việc sử dụng hoặc chuẩn bị sử dụng đã diễn ra trước ngày nộp đơn hoặc ngày ưu tiên; đối tượng được sử dụng phải đồng nhất với sáng chế hoặc kiểu dáng công nghiệp trong đơn; và kết quả đó phải được tạo ra một cách độc lập. Nếu thiếu một trong các yếu tố này, đặc biệt là tính độc lập hoặc mốc thời gian ưu tiên, sẽ không phát sinh quyền sử dụng trước. Đây là điểm thường bị nhầm với trường hợp sao chép, khai thác theo thông tin có được từ người khác hoặc từ chính chủ thể nộp đơn.

Phạm vi quyền và giới hạn thực tế

Người có quyền sử dụng trước chỉ được tiếp tục sử dụng trong phạm vi và khối lượng đã sử dụng hoặc đã chuẩn bị để sử dụng. Điều này có nghĩa là quyền được “giữ nguyên hiện trạng”, không phải quyền mở rộng kinh doanh hoặc nâng công suất sau khi văn bằng được cấp. Nếu muốn vượt quá phạm vi đó, phải có sự cho phép của chủ sở hữu sáng chế, kiểu dáng công nghiệp. Việc sử dụng trong giới hạn hợp pháp không bị xem là xâm phạm quyền của chủ sở hữu văn bằng.

Không được tự do chuyển giao quyền

Quyền sử dụng trước mang tính gắn liền với cơ sở sản xuất, kinh doanh đã hình thành trước đó nên không được chuyển giao độc lập cho người khác. Chỉ khi chuyển giao kèm theo cơ sở sản xuất, kinh doanh nơi đang sử dụng hoặc chuẩn bị sử dụng sáng chế, kiểu dáng công nghiệp thì quyền này mới đi theo. Cách hiểu đúng là đây không phải một “quyền tài sản tự do mua bán” như nhiều quyền sở hữu công nghiệp khác. Vì vậy, việc tách quyền ra khỏi nền tảng hoạt động thực tế là không phù hợp với điều luật.

Lưu ý khi áp dụng

Trong tranh chấp, bên viện dẫn quyền sử dụng trước cần chứng minh rõ thời điểm sử dụng, tài liệu chuẩn bị sản xuất, quy mô khai thác và tính độc lập của quá trình tạo ra giải pháp. Đây là vấn đề chứng cứ, không phải chỉ là lời trình bày. Ngược lại, chủ sở hữu văn bằng cần kiểm tra xem đối phương có thật sự sử dụng trước hay chỉ bắt đầu sau khi đã biết đến đơn đăng ký. Sai lầm phổ biến là nhầm quyền sử dụng trước với quyền đương nhiên được tiếp tục sản xuất vô hạn; thực tế, điều luật chỉ bảo vệ phần đã hình thành trước thời điểm ưu tiên.

Điểm cần nhớ

• Quyền sử dụng trước chỉ phát sinh nếu có sử dụng hoặc chuẩn bị sử dụng trước ngày nộp đơn hoặc ngày ưu tiên.
• Đối tượng phải được tạo ra độc lập và đồng nhất với đối tượng trong đơn đăng ký.
• Chỉ được tiếp tục trong phạm vi, khối lượng đã có; không được mở rộng tùy ý.
• Không được chuyển giao độc lập, trừ khi gắn với việc chuyển giao cơ sở sản xuất, kinh doanh liên quan.