Điều 124 Luật Sở hữu trí tuệ 2005: Sử dụng đối tượng sở hữu công nghiệp

Ý nghĩa của Điều 124

Điều 124 là điều khoản “định danh hành vi” trong pháp luật sở hữu công nghiệp. Nhà làm luật không mô tả theo cách khái quát mà liệt kê cụ thể từng nhóm hành vi đối với sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, thiết kế bố trí, bí mật kinh doanh, nhãn hiệu, tên thương mại và chỉ dẫn địa lý. Cách quy định này giúp xác định rõ khi nào một hành vi đã chạm đến quyền sở hữu công nghiệp để từ đó đánh giá tính hợp pháp, nhu cầu xin phép, cấp phép hoặc trách nhiệm xâm phạm.

Trọng tâm cần nắm khi áp dụng

Điều luật này không áp dụng một khuôn cho tất cả đối tượng, mà mỗi đối tượng có cấu thành “sử dụng” riêng. Với sáng chế, trọng tâm là sản xuất, áp dụng quy trình, khai thác công dụng và các hành vi thương mại hóa sản phẩm theo quy trình được bảo hộ. Với nhãn hiệu và chỉ dẫn địa lý, yếu tố then chốt là hành vi gắn dấu hiệu lên hàng hóa, bao bì, phương tiện kinh doanh hoặc đưa hàng hóa mang dấu hiệu đó vào lưu thông, quảng cáo, nhập khẩu.

Riêng kiểu dáng công nghiệp và thiết kế bố trí, điều luật bao quát cả khâu sản xuất lẫn khâu lưu thông, nhập khẩu sản phẩm chứa đối tượng được bảo hộ. Đây là điểm rất quan trọng vì không chỉ người trực tiếp tạo ra sản phẩm mới bị xem xét, mà cả chủ thể thương mại hóa, phân phối, trưng bày hoặc nhập khẩu cũng có thể rơi vào phạm vi sử dụng. Đối với bí mật kinh doanh, “sử dụng” gắn với việc áp dụng bí mật đó vào sản xuất, kinh doanh hoặc đưa sản phẩm được tạo ra từ bí mật kinh doanh ra thị trường.

Điều kiện để kích hoạt việc áp dụng

Muốn áp dụng Điều 124, trước hết phải xác định đúng đối tượng quyền sở hữu công nghiệp đang được bảo hộ và phạm vi bảo hộ còn hiệu lực. Sau đó phải đối chiếu chính xác hành vi thực tế với từng điểm, từng khoản của điều luật; chỉ khi hành vi nằm trong danh mục được luật liệt kê thì mới có cơ sở kết luận là “sử dụng” theo nghĩa pháp lý. Trong thực tiễn, yếu tố mục đích thương mại và sự gắn kết với hàng hóa, dịch vụ là dấu hiệu rất quan trọng, đặc biệt đối với nhãn hiệu, tên thương mại và chỉ dẫn địa lý.

Những hiểu sai thường gặp

Hiểu sai phổ biến nhất là cho rằng chỉ có hành vi sản xuất mới bị coi là sử dụng. Thực tế, nhiều hành vi sau sản xuất như chào bán, quảng cáo, tàng trữ để bán, vận chuyển, nhập khẩu cũng đã đủ làm phát sinh việc sử dụng theo điều luật này. Một nhầm lẫn khác là đồng nhất mọi hành vi sử dụng với hành vi xâm phạm; trên thực tế, có trường hợp sử dụng hợp pháp khi được chủ sở hữu cho phép hoặc thuộc căn cứ pháp luật cho phép.

Cũng cần tránh hiểu rằng tên thương mại chỉ được bảo hộ khi đăng ký như nhãn hiệu. Tên thương mại được sử dụng trong hoạt động kinh doanh trên cơ sở khả năng phân biệt của chính tên đó và việc dùng tên ấy trong giấy tờ giao dịch, biển hiệu, sản phẩm, quảng cáo đã là hành vi sử dụng theo quy định. Với nhãn hiệu, việc gắn dấu hiệu lên phương tiện kinh doanh, giấy tờ giao dịch hay bao bì hàng hóa đều có thể tạo thành hành vi sử dụng, không chỉ riêng việc in trên sản phẩm.

Lưu ý thực tiễn

Khi giải quyết một vụ việc, cần tách bạch ba lớp vấn đề: có đối tượng được bảo hộ hay không, có hành vi thuộc “sử dụng” theo Điều 124 hay không, và hành vi đó có được phép hay không. Nếu bỏ qua bước đầu tiên, rất dễ đánh giá sai cả tranh chấp lẫn chế tài. Điều 124 vì vậy là điều khoản nền tảng để đọc tiếp các quy định về căn cứ xác lập quyền, giới hạn quyền, chuyển giao quyền sử dụng và hành vi xâm phạm trong Luật Sở hữu trí tuệ.