Điều 79 Luật nhà ở 2023: Nguyên tắc thực hiện chính sách hỗ trợ về nhà ở xã hội

Ý nghĩa điều chỉnh

Điều 79 không trực tiếp tạo ra quyền hưởng nhà ở xã hội, mà xác lập các nguyên tắc chi phối việc thực hiện chính sách. Đây là điều khoản “xương sống” để bảo đảm chính sách an sinh đi đúng mục tiêu: hỗ trợ người thực sự khó khăn về nhà ở, đồng thời hạn chế tùy nghi trong xét duyệt và phân bổ. Vì vậy, khi giải quyết một hồ sơ cụ thể, cơ quan có thẩm quyền không được chỉ nhìn tiêu chí đủ điều kiện, mà còn phải bảo đảm toàn bộ quy trình đáp ứng các nguyên tắc của điều luật này.

Trọng tâm cần nắm

Điểm cốt lõi của Điều 79 là nguyên tắc đúng đối tượng, đúng điều kiện, công khai và có kiểm soát. Người được hỗ trợ phải thuộc nhóm được luật xác định, đáp ứng đầy đủ điều kiện theo Luật Nhà ở, và việc lựa chọn phải có căn cứ rõ ràng. Đồng thời, nếu một người đồng thời thuộc nhiều diện hỗ trợ, thì chỉ được hưởng một chính sách ở mức cao nhất; nếu nhiều người có cùng tiêu chuẩn, thứ tự ưu tiên đã được luật định sẵn, không được tự đặt thêm tiêu chí ngoài luật.

Cách hiểu đúng khi áp dụng

Khoản 1 Điều 79 cho thấy nhà làm luật kết hợp cả mục tiêu an sinh và mục tiêu quản trị. Nhà nước giữ vai trò chủ đạo, nhưng việc thực hiện chính sách không tách rời doanh nghiệp, cộng đồng dân cư, dòng họ và chính bản thân đối tượng được hỗ trợ. Do đó, cơ chế này không phải là sự “xin - cho”, mà là cơ chế phối hợp có điều kiện, trong đó tính minh bạch và giám sát xã hội là yêu cầu bắt buộc.

Thứ tự ưu tiên ở điểm đ khoản 1 Điều 79 cần được hiểu là áp dụng khi các đối tượng có cùng tiêu chuẩn và điều kiện. Nói cách khác, chỉ khi đã lọc xong nhóm đủ điều kiện mà vẫn phát sinh cạnh tranh về nguồn lực thì mới dùng thứ tự ưu tiên để lựa chọn. Đây là điểm hay bị hiểu nhầm thành việc ưu tiên tuyệt đối trong mọi trường hợp, trong khi thực tế phải đi qua bước xác định đủ điều kiện trước.

Những nhầm lẫn thường gặp

Một nhầm lẫn phổ biến là cho rằng cứ thuộc diện ưu tiên thì mặc nhiên được bố trí nhà ở xã hội. Thực tế, ưu tiên chỉ phát huy tác dụng trong phạm vi người đã đáp ứng điều kiện của Luật Nhà ở và quy trình xét duyệt hợp lệ. Nhầm lẫn thứ hai là tách rời chính sách của từng hộ gia đình với từng cá nhân trong hộ, trong khi điểm e khoản 1 Điều 79 quy định rõ chỉ áp dụng một chính sách hỗ trợ cho cả hộ gia đình nếu hộ đó có nhiều người cùng thuộc diện được hưởng.

Khoản 2 Điều 79 cũng rất quan trọng về mặt quản lý nhà nước: Ủy ban nhân dân cấp tỉnh chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện, kiểm tra và thanh tra trên địa bàn. Điều này có nghĩa trách nhiệm không dừng ở việc ban hành danh sách hay tiếp nhận hồ sơ, mà còn bao gồm kiểm soát sau phân bổ, xử lý sai phạm và bảo đảm chính sách được thực thi đúng mục tiêu.

Phạm vi áp dụng cần lưu ý

Khoản 3 Điều 79 xác định rõ giới hạn áp dụng của Mục 2 Chương này. Không phải mọi hoạt động liên quan đến nhà ở đều áp dụng cùng một cơ chế hỗ trợ; nhà lưu trú công nhân trong khu công nghiệp, nhà ở cho lực lượng vũ trang nhân dân, hoặc trường hợp cá nhân tự xây dựng, cải tạo, sửa chữa nhà ở có thể thuộc cơ chế khác, trừ khi các điều khoản chuyên biệt dẫn chiếu áp dụng. Vì vậy, khi tư vấn hoặc xử lý hồ sơ, cần xác định đúng loại hình nhà ở và đúng chương, mục điều chỉnh trước khi áp dụng Điều 79.

Kết luận thực tiễn: Điều 79 là điều khoản định hướng và kiểm soát, không phải điều khoản trao quyền độc lập. Giá trị lớn nhất của điều này nằm ở việc bảo đảm chính sách nhà ở xã hội đến đúng người, đúng mức và đúng quy trình.

Lưu ý khi tra cứu hồ sơ

• Luôn kiểm tra đồng thời nhóm đối tượng, điều kiện, mức ưu tiên và tình trạng của cả hộ gia đình.
• Không suy diễn thêm tiêu chí ưu tiên ngoài thứ tự đã được luật quy định.
• Xác định đúng loại hình nhà ở để tránh áp dụng nhầm giữa chính sách chung và chính sách chuyên biệt.
• Đối chiếu kết quả xét duyệt với yêu cầu công khai, minh bạch và giám sát của cơ quan có thẩm quyền.