Điều 197 Luật nhà ở 2023: Hiệu lực thi hành

Ý nghĩa của điều khoản hiệu lực

Điều 197 không điều chỉnh trực tiếp quyền và nghĩa vụ của chủ thể trong quan hệ nhà ở, nhưng lại quyết định khi nào toàn bộ hệ thống quy định mới bắt đầu được áp dụng. Với Luật Nhà ở 2023, mốc hiệu lực đã được ấn định là ngày 01/8/2024; từ thời điểm này, các quy định mới trở thành căn cứ pháp lý chính để xử lý các vấn đề về sở hữu, phát triển, quản lý và giao dịch nhà ở.

Về mặt lập pháp, điều khoản này thể hiện chủ trương chuyển đổi có kiểm soát từ luật cũ sang luật mới, tránh việc thay đổi đột ngột làm gián đoạn các giao dịch, thủ tục và quan hệ quản lý đang tồn tại. Vì vậy, Điều 197 luôn phải được đọc cùng Điều 198 về quy định chuyển tiếp.

Điểm cần nắm khi áp dụng

Thứ nhất, thời điểm hiệu lực là mốc quyết định để xác định văn bản nào được áp dụng cho một hành vi, giao dịch hoặc thủ tục cụ thể. Nếu sự kiện pháp lý phát sinh sau ngày 01/8/2024 thì nguyên tắc là áp dụng Luật Nhà ở 2023, trừ trường hợp thuộc diện chuyển tiếp.

Thứ hai, Luật Nhà ở số 65/2014/QH13 và các luật sửa đổi, bổ sung liên quan chấm dứt hiệu lực từ khi Luật Nhà ở 2023 có hiệu lực, nhưng không phải toàn bộ quan hệ cũ đều mất giá trị ngay lập tức. Những trường hợp được Điều 198 bảo lưu vẫn tiếp tục xử lý theo cơ chế riêng để bảo đảm tính liên tục của pháp luật.

Thứ ba, quy định tại khoản 3 là một điểm kỹ thuật quan trọng: nhà ở thuộc sở hữu nhà nước theo các văn bản trước đây được xác định lại là nhà ở thuộc tài sản công. Đây không chỉ là cách đổi tên gọi, mà là sự thống nhất về chế độ pháp lý và đầu mối quản lý theo hệ thống pháp luật hiện hành.

Lưu ý về cách hiểu đúng

Không nên hiểu rằng Luật Nhà ở 2023 chỉ có hiệu lực từ ngày được công bố hoặc từ thời điểm ban hành nghị định, thông tư hướng dẫn. Hiệu lực của luật được xác định trực tiếp tại điều này, còn văn bản dưới luật chỉ có vai trò hướng dẫn thi hành trong phạm vi luật cho phép.

Cũng không nên đồng nhất “hết hiệu lực” của luật cũ với việc toàn bộ hồ sơ, giao dịch, quyết định trước đây đều vô giá trị. Trong thực tiễn, phải tách bạch giữa quy phạm đã hết hiệu lực và các quan hệ pháp lý đã phát sinh hợp pháp dưới thời luật cũ, vì các quan hệ đó thường được điều chỉnh bằng quy định chuyển tiếp.

Giá trị thực tiễn

Điều 197 là căn cứ đầu tiên cần kiểm tra khi xử lý hồ sơ nhà ở phát sinh ở thời điểm giao thoa giữa luật cũ và luật mới. Chỉ khi xác định đúng mốc hiệu lực và phạm vi chuyển tiếp, việc áp dụng pháp luật mới bảo đảm thống nhất, tránh sai văn bản và tránh áp dụng hồi tố không phù hợp. Với nhóm nhà ở thuộc sở hữu nhà nước trước đây, điều khoản này còn là nền tảng để thống nhất thuật ngữ và chế độ quản lý thành tài sản công.