Điều 113 Luật nhà ở 2023: Nguồn vốn của Nhà nước để phát triển nhà ở

Phạm vi điều chỉnh và ý nghĩa thực tiễn

Điều 113 không chỉ “liệt kê nguồn tiền” mà còn thiết lập ranh giới pháp lý cho việc sử dụng vốn nhà nước trong lĩnh vực nhà ở. Quy định này cho thấy định hướng của Nhà nước là tập trung nguồn lực công vào các loại nhà ở gắn với an sinh, quốc phòng, tái định cư và tài sản công, thay vì bao cấp dàn trải cho thị trường nhà ở nói chung.

Về mặt áp dụng, điều luật là căn cứ để lập kế hoạch vốn, bố trí dự toán và lựa chọn cơ chế tài chính phù hợp cho từng chương trình, dự án nhà ở thuộc khu vực công. Khi xác định sai nguồn vốn hoặc sai mục tiêu sử dụng, dự án có nguy cơ không đủ điều kiện pháp lý để triển khai hoặc giải ngân.

Điểm cần nắm khi áp dụng

Khoản 1 Điều 113 xác định hai nhóm nguồn vốn lớn: vốn đầu tư công; và nhóm vốn huy động, vay, hỗ trợ mang tính công như công trái quốc gia, trái phiếu, ODA, vốn vay ưu đãi, tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước, vốn từ Quỹ phát triển đất và các quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách khác. Đây là cách thiết kế mở nhưng vẫn giới hạn trong khuôn khổ pháp luật về ngân sách, đầu tư công và quản lý tài chính công.

Khoản 2 là “khóa mục đích” của điều luật. Nguồn vốn nêu tại khoản 1 chỉ được dùng cho nhà ở công vụ, nhà ở xã hội, nhà ở cho lực lượng vũ trang nhân dân, nhà ở phục vụ tái định cư, cải tạo - xây dựng lại nhà chung cư và nhà ở thuộc tài sản công khác theo Luật Nhà ở. Vì vậy, không thể viện dẫn Điều 113 để hợp thức hóa việc dùng vốn nhà nước cho mọi dự án thương mại hoặc dự án ngoài phạm vi chính sách nhà ở công.

Điều kiện để điều luật được kích hoạt

Muốn áp dụng Điều 113, trước hết phải có dự án hoặc chương trình thuộc đúng nhóm nhà ở mà khoản 2 cho phép. Sau đó, nguồn vốn phải là nguồn vốn nhà nước đúng bản chất, được bố trí, huy động và quản lý theo quy định tương ứng của pháp luật về đầu tư công, ngân sách, nợ công và các quy định chuyên ngành liên quan.

Điều luật này không tự tạo ra quyền đầu tư; nó chỉ là căn cứ tài chính phục vụ cho một chính sách nhà ở đã được xác định hợp pháp. Nói cách khác, phải có cả hai yếu tố: đúng đối tượng nhà ở và đúng nguồn vốn công theo cơ chế pháp luật cho phép.

Cách hiểu sai thường gặp

Một hiểu nhầm phổ biến là cho rằng mọi nguồn vốn có yếu tố “Nhà nước” đều có thể dùng chung cho phát triển nhà ở. Thực tế, mỗi loại vốn có cơ chế quản lý riêng, trong đó vốn đầu tư công khác với vốn vay ưu đãi, ODA, trái phiếu hoặc nguồn từ quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách.

Một nhầm lẫn khác là coi Điều 113 như căn cứ chung để đầu tư bất kỳ loại nhà ở nào. Điều luật chỉ bao phủ các mục tiêu chính sách được nêu rõ tại khoản 2; việc mở rộng ngoài phạm vi này là trái tinh thần giới hạn của quy định.

Lưu ý khi vận dụng vào hồ sơ, dự án

Khi thẩm định dự án, cần kiểm tra đồng thời ba lớp thông tin: nguồn vốn, thẩm quyền quyết định bố trí vốn và mục tiêu sử dụng vốn. Chỉ cần lệch một trong ba yếu tố này, việc phân bổ hoặc giải ngân có thể không phù hợp pháp luật.

Trong thực tiễn, Điều 113 thường phải được đọc cùng các quy định về đầu tư công, ngân sách nhà nước, quản lý nợ công, đất đai và các văn bản hướng dẫn thi hành Luật Nhà ở. Đây là điều luật mang tính “khung tài chính”, nên giá trị áp dụng lớn nhất nằm ở việc kiểm soát đúng nguồn và đúng đích.