Điều 111 Luật nhà ở 2023: Hình thức thực hiện chính sách hỗ trợ về nhà ở cho hộ gia đình, cá nhân tự xây dựng hoặc cải tạo, sửa chữa nhà ở

Ý nghĩa của điều luật

Điều 111 thể hiện cách tiếp cận linh hoạt của chính sách nhà ở: ưu tiên trao quyền tự chủ cho người dân khi họ đủ điều kiện tự xây dựng, cải tạo, sửa chữa; đồng thời bảo đảm an sinh cho nhóm yếu thế bằng cơ chế Nhà nước đứng ra tổ chức thực hiện. Cách thiết kế này nhằm bảo đảm nguồn lực hỗ trợ đi đúng đối tượng, đúng nhu cầu và giảm tình trạng hỗ trợ dàn trải. Về bản chất, đây là điều luật “chuyển hóa” chính sách nhà ở thành hai phương thức thực hiện phù hợp với mức độ tự lo được của từng hộ, cá nhân.

Điểm trọng tâm khi áp dụng

Trọng tâm của Điều 111 không nằm ở việc xác định ai được hưởng hỗ trợ, mà ở cách thức hỗ trợ được triển khai sau khi đã xác định đúng đối tượng theo Điều 76 của Luật Nhà ở 2023. Nhóm thứ nhất là hộ gia đình, cá nhân có khả năng tự tổ chức xây dựng hoặc cải tạo, sửa chữa nhà ở thì được Nhà nước hỗ trợ theo cơ chế phù hợp, thường gắn với chương trình, dự án hoặc nguồn lực hỗ trợ đã được bố trí. Nhóm thứ hai là các đối tượng thuộc khoản 1, 2 và 3 Điều 76 nhưng không có khả năng tự thực hiện thì Nhà nước tổ chức xây dựng hoặc cải tạo, sửa chữa nhà ở thay họ. Vì vậy, điều kiện kích hoạt điều luật không chỉ là có nhu cầu về nhà ở, mà còn phải có sự phân loại rõ về khả năng tự thực hiện.

Cấu thành để áp dụng

Để áp dụng đúng Điều 111, cần đồng thời xác định ba yếu tố: có thuộc nhóm đối tượng chính sách nhà ở theo Điều 76; có nhu cầu xây mới, cải tạo hoặc sửa chữa nhà ở; và có hay không khả năng tự tổ chức thực hiện. Nếu thiếu yếu tố thứ ba, cơ quan có thẩm quyền không được mặc nhiên yêu cầu người dân tự xoay xở, mà phải chuyển sang hình thức Nhà nước tổ chức thực hiện. Đây là điểm rất quan trọng trong thực tiễn xét duyệt hồ sơ và bố trí nguồn lực, tránh tình trạng cùng một nhóm đối tượng nhưng áp dụng chung một cách hỗ trợ cho mọi trường hợp.

Những hiểu sai thường gặp

Một hiểu nhầm phổ biến là cho rằng Điều 111 chỉ nói về “hỗ trợ tiền” để người dân tự lo xây nhà. Thực ra, điều luật còn mở ra phương án Nhà nước trực tiếp tổ chức xây dựng hoặc sửa chữa đối với người không đủ khả năng tự làm. Một nhầm lẫn khác là coi khả năng tự xây dựng chỉ là yếu tố kỹ thuật; trên thực tế, đây là tiêu chí pháp lý quan trọng để phân định giữa hỗ trợ gián tiếp và tổ chức thực hiện trực tiếp. Ngoài ra, không nên đồng nhất điều này với mọi chính sách nhà ở nói chung, vì phạm vi áp dụng chỉ giới hạn trong nhóm đối tượng chính sách theo Luật Nhà ở 2023.

Lưu ý thực tiễn

Khi xử lý một hồ sơ cụ thể, cần làm rõ giấy tờ chứng minh đối tượng, hiện trạng nhà ở và mức độ tự chủ về tài chính, sức khỏe, điều kiện sinh sống. Với trường hợp không thể tự xây dựng hoặc sửa chữa, việc đánh giá phải hướng đến khả năng thực tế chứ không chỉ dựa trên cam kết của đương sự. Điều 111 vì vậy đóng vai trò là “cửa ngõ” để lựa chọn đúng mô hình hỗ trợ, bảo đảm chính sách đi vào thực chất thay vì chỉ dừng ở hình thức.