Điều 110 Luật nhà ở 2023: Chính sách hỗ trợ về nhà ở cho hộ gia đình, cá nhân tự xây dựng hoặc cải tạo, sửa chữa nhà ở
Bình luận pháp lý ngắn gọn về Điều 110 Luật Nhà ở 2023: đối tượng, điều kiện vay ưu đãi và các hình thức hỗ trợ nhà ở.
Điều 110. Chính sách hỗ trợ về nhà ở cho hộ gia đình, cá nhân tự xây dựng hoặc cải tạo, sửa chữa nhà ở
1. Nhà nước hỗ trợ hộ gia đình, cá nhân quy định tại các khoản 1, 2 và 3 Điều 76 của Luật này tự xây dựng hoặc cải tạo, sửa chữa nhà ở thông qua chương trình mục tiêu quốc gia, chương trình đầu tư công về nhà ở.
2. Chính sách hỗ trợ về nhà ở đối với đối tượng quy định tại khoản 1 Điều này được thực hiện như sau:
a) Hỗ trợ một phần vốn từ ngân sách nhà nước;
b) Hỗ trợ vay vốn tín dụng ưu đãi từ Ngân hàng chính sách xã hội;
c) Hỗ trợ xây dựng hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội khu vực có nhà ở tại khu vực nông thôn;
d) Hỗ trợ tặng cho nhà ở đối với đối tượng mà với mức hỗ trợ quy định tại điểm a và điểm b khoản này vẫn không có khả năng tài chính để cải thiện nhà ở.
3. Nhà nước hỗ trợ cho vay vốn ưu đãi thông qua Ngân hàng chính sách xã hội, tổ chức tín dụng do Nhà nước chỉ định để hộ gia đình, cá nhân quy định tại các khoản 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 và 8 Điều 76 của Luật này tự xây dựng hoặc cải tạo, sửa chữa nhà ở.
4. Điều kiện để được hỗ trợ vay vốn ưu đãi của Nhà nước thông qua Ngân hàng chính sách xã hội, tổ chức tín dụng do Nhà nước chỉ định cho đối tượng quy định tại khoản 3 Điều này bao gồm:
a) Có đất ở nhưng chưa có nhà ở hoặc có nhà ở nhưng nhà ở bị hư hỏng, dột nát;
b) Có đăng ký thường trú tại đơn vị hành chính cấp xã nơi có đất ở, nhà ở cần xây dựng hoặc cải tạo, sửa chữa.
Ý nghĩa của quy định
Điều 110 thể hiện cách tiếp cận hỗ trợ nhà ở theo hướng giải quyết nhu cầu ở thực, thay vì bao cấp toàn bộ chi phí xây dựng hay sửa chữa. Luật ưu tiên sử dụng các công cụ ngân sách, tín dụng chính sách và đầu tư hạ tầng để giảm gánh nặng tài chính cho người dân nhưng vẫn bảo đảm tính có điều kiện, có mục tiêu.
Quy định này cũng cho thấy Nhà nước không chỉ hỗ trợ “có nhà ở”, mà còn hỗ trợ “có chỗ ở đạt yêu cầu tối thiểu”, nhất là với nhóm nhà ở hư hỏng, dột nát hoặc chưa có khả năng tự cải thiện. Vì vậy, điều luật mang tính an sinh rõ rệt và thường được áp dụng gắn với các chương trình mục tiêu quốc gia, chương trình đầu tư công về nhà ở.
Phạm vi áp dụng cần xác định đúng
Điểm mấu chốt là phải xác định đúng đối tượng thụ hưởng theo các khoản tương ứng của Điều 76 Luật Nhà ở 2023. Không phải mọi hộ gia đình, cá nhân có nhu cầu sửa nhà đều được hỗ trợ theo Điều 110; chỉ những trường hợp thuộc nhóm chính sách mới phát sinh quyền tiếp cận cơ chế này.
Khoản 1 của điều luật gắn việc hỗ trợ với chương trình mục tiêu quốc gia và chương trình đầu tư công về nhà ở, nên đây là cơ chế triển khai theo kế hoạch và nguồn lực được phân bổ. Do đó, điều luật không tự tạo ra quyền đương nhiên nhận hỗ trợ nếu chưa có chương trình, tiêu chí, nguồn vốn và quy trình thực hiện cụ thể.
Các dạng hỗ trợ và bản chất pháp lý
Điều luật thiết kế nhiều tầng hỗ trợ: hỗ trợ một phần vốn từ ngân sách, vay tín dụng ưu đãi, hỗ trợ hạ tầng khu vực nông thôn và hỗ trợ tặng cho nhà ở trong trường hợp đặc biệt khó khăn. Cách thiết kế này cho thấy mức độ hỗ trợ được phân hóa theo khả năng tự bảo đảm chỗ ở của từng nhóm đối tượng.
Trong thực tiễn, cần hiểu đúng rằng hỗ trợ vay vốn ưu đãi không đồng nghĩa với cấp tiền không hoàn lại; đây là quan hệ tín dụng chính sách, vẫn có nghĩa vụ hoàn trả theo điều kiện vay. Tương tự, hỗ trợ tặng cho nhà ở là cơ chế cuối cùng, chỉ đặt ra khi mức hỗ trợ ở các điểm a và b chưa đủ để cải thiện nhà ở và người thụ hưởng vẫn không có khả năng tài chính.
Điều kiện để “kích hoạt” hỗ trợ vay ưu đãi
Khoản 4 Điều 110 đặt ra hai điều kiện then chốt cho cơ chế vay ưu đãi: phải có đất ở nhưng chưa có nhà ở, hoặc có nhà ở nhưng nhà ở bị hư hỏng, dột nát; đồng thời phải có đăng ký thường trú tại đơn vị hành chính cấp xã nơi có đất ở hoặc nhà ở cần xây dựng, cải tạo, sửa chữa. Hai điều kiện này đều mang tính bắt buộc, không thể thay thế cho nhau.
Điều luật cho thấy tư duy quản lý rất rõ: hỗ trợ gắn với nơi ở thực tế, nơi có đất ở và nhu cầu nhà ở cụ thể. Vì vậy, người chỉ có nhu cầu vay để đầu tư, mở rộng hoặc nâng cấp nhà ở không thuộc diện hư hỏng, dột nát sẽ không đương nhiên đáp ứng điều kiện của khoản 4.
Những cách hiểu sai thường gặp
Hiểu sai phổ biến là cho rằng cứ thuộc diện khó khăn về nhà ở thì sẽ được Nhà nước cấp tiền hoặc cấp nhà. Thực tế, Điều 110 chỉ mở ra cơ chế hỗ trợ trong khuôn khổ chương trình, nguồn lực và điều kiện cụ thể; không phải mọi trường hợp đều được giải quyết bằng một hình thức tài trợ trực tiếp.
Hiểu sai thứ hai là đồng nhất hỗ trợ của Điều 110 với mọi khoản vay sửa chữa nhà ở trên thị trường. Chỉ khoản vay thông qua Ngân hàng Chính sách xã hội hoặc tổ chức tín dụng do Nhà nước chỉ định mới thuộc cơ chế ưu đãi của điều luật này, và phải đáp ứng đầy đủ điều kiện pháp lý kèm theo.
Lưu ý khi áp dụng
Khi xem xét hồ sơ, cần đối chiếu đồng thời ba lớp điều kiện: nhóm đối tượng theo Điều 76, hình thức hỗ trợ phù hợp theo khoản 2 hoặc khoản 3, và điều kiện cư trú, tình trạng nhà ở theo khoản 4. Thiếu một trong ba lớp này thì yêu cầu hỗ trợ khó có cơ sở pháp lý vững chắc.
Đối với địa phương, việc triển khai Điều 110 phải gắn với tiêu chí xét duyệt, mức hỗ trợ, trình tự xác nhận và phân bổ nguồn vốn. Đây là điều khoản có giá trị thực tiễn lớn, nhưng hiệu quả phụ thuộc trực tiếp vào văn bản hướng dẫn và kế hoạch thực hiện của từng chương trình.