Điều 94 Luật Hôn nhân và gia đình 2014: Xác định cha, mẹ trong trường hợp mang thai hộ vì mục đích nhân đạo

Trọng tâm pháp lý của Điều 94

Điều 94 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 xác định rõ: trong trường hợp mang thai hộ vì mục đích nhân đạo, quan hệ cha, mẹ – con

Mục tiêu điều chỉnh và định hướng chính sách

Mục đích cốt lõi là bảo đảm quyền làm cha mẹ hợp pháp cho cặp vợ chồng nhờ mang thai hộ, trong bối cảnh kỹ thuật hỗ trợ sinh sản phát triển. Thông qua việc xác định ngay từ thời điểm sinh, pháp luật giảm thiểu nguy cơ tranh chấp đứa trẻ, bảo đảm sự ổn định về nhân thân và tâm lý cho trẻ. Đồng thời, Điều 94 gắn chặt với cơ chế mang thai hộ vì mục đích nhân đạo

Điều kiện để áp dụng Điều 94

Quy định này chỉ “kích hoạt” khi việc mang thai hộ đáp ứng đầy đủ các điều kiện tại Điều 95, Điều 96 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 và các văn bản hướng dẫn: mang thai hộ phải vì mục đích nhân đạo; được thực hiện trên cơ sở thỏa thuận bằng văn bản, phù hợp điều kiện của bên nhờ mang thai hộ và bên mang thai hộ; có cơ sở y tế được phép thực hiện kỹ thuật hỗ trợ sinh sản. Nếu thỏa thuận mang thai hộ không tuân thủ các điều kiện này, quan hệ pháp lý có thể bị xem xét theo các quy định khác, không đương nhiên áp dụng Điều 94 để xác định cha, mẹ hợp pháp.

Nhầm lẫn thường gặp trong thực tiễn

Nhầm lẫn về “quyền làm mẹ” của người mang thai hộ

Một hiểu sai phổ biến là cho rằng người mang thai hộ có quyền lựa chọn

Nhầm lẫn giữa mang thai hộ nhân đạo và mang thai hộ thương mại

Một sai sót khác là dùng Điều 94 để “hợp thức hóa” các quan hệ mang thai hộ vì mục đích thương mại hoặc thỏa thuận trái pháp luật. Điều luật này chỉ áp dụng cho mang thai hộ nhân đạo đúng điều kiện pháp luật; các trường hợp mang thai hộ thương mại hoặc trái quy định có thể bị vô hiệu thỏa thuận, xử lý vi phạm, và việc xác định cha, mẹ – con phải dựa trên cơ sở pháp lý khác, tùy từng trường hợp cụ thể.

Lưu ý quan trọng khi áp dụng trong thực tế

Khi làm thủ tục đăng ký khai sinh, cơ quan hộ tịch cần căn cứ Điều 94 kết hợp hồ sơ về mang thai hộ tại cơ sở y tế, văn bản thỏa thuận mang thai hộ và giấy tờ chứng minh quan hệ hôn nhân của bên nhờ mang thai hộ, để ghi nhận vợ chồng nhờ mang thai hộ là cha, mẹ trong giấy khai sinh. Cơ sở y tế thực hiện kỹ thuật hỗ trợ sinh sản cần lưu trữ, cung cấp hồ sơ phù hợp, bảo đảm sự thống nhất giữa dữ liệu y khoa và dữ liệu hộ tịch. Trong quá trình giải quyết tranh chấp (nếu phát sinh), Điều 94 là căn cứ trung tâm để xác định đúng chủ thể có quyền, nghĩa vụ đối với trẻ, hỗ trợ tòa án bảo vệ lợi ích tốt nhất của trẻ em.