Điều 90 Luật Hôn nhân và gia đình 2014: Quyền nhận cha, mẹ

Ý nghĩa của quy định

Điều 90 đặt trọng tâm vào việc bảo vệ quyền được nhận và được xác định quan hệ huyết thống của người con. Đây không chỉ là quyền về tình cảm, nhân thân mà còn là nền tảng để phát sinh nhiều hệ quả pháp lý như hộ tịch, cấp dưỡng, thừa kế và xác lập quan hệ gia đình hợp pháp.

Quy định này thể hiện quan điểm nhất quán của pháp luật: sự thật về cha, mẹ, con được ưu tiên bảo vệ, không bị triệt tiêu chỉ vì một bên đã chết hoặc vì có sự cản trở từ người còn lại. Vì vậy, điều luật này mang tính mở đường cho việc xác lập quan hệ gia đình đúng bản chất.

Khi nào điều luật được áp dụng

Điều luật được kích hoạt khi có yêu cầu xác nhận quan hệ cha, mẹ, con từ phía người con. Trường hợp người được nhận là con đã thành niên, pháp luật cho phép người đó tự thực hiện việc nhận cha hoặc nhận mẹ mà không cần sự đồng ý của người còn lại. Đây là điểm thể hiện rõ tính tự chủ của người đã trưởng thành trong việc xác lập nhân thân của mình.

Việc cha hoặc mẹ đã chết không làm mất quyền của người con. Ngược lại, pháp luật vẫn cho phép nhận cha, mẹ trong trường hợp này để bảo đảm sự thật huyết thống và giải quyết các hệ quả pháp lý liên quan, đặc biệt trong hồ sơ hộ tịch và quan hệ thừa kế.

Điểm cần nắm khi áp dụng

Điều 90 không đồng nghĩa với việc chỉ cần khai nhận là quan hệ cha, mẹ, con tự động được pháp luật công nhận trong mọi trường hợp. Khi có tranh chấp hoặc căn cứ chưa rõ ràng, việc xác định quan hệ vẫn phải dựa trên chứng cứ phù hợp và thủ tục pháp lý tương ứng theo quy định về đăng ký hộ tịch, chứng cứ hoặc giải quyết tranh chấp tại cơ quan có thẩm quyền.

Người đọc thường nhầm rằng điều luật này cho phép “tự nhận” một cách tuyệt đối, không cần kiểm tra gì thêm. Thực tế, quyền nhận là quyền yêu cầu xác lập quan hệ, còn việc công nhận phải đi kèm căn cứ chứng minh theo đúng trình tự pháp luật.

Nhầm lẫn thường gặp

Một nhầm lẫn phổ biến là cho rằng con đã thành niên chỉ được nhận cha hoặc mẹ nếu bên kia đồng ý. Khoản 2 của Điều 90 bác bỏ cách hiểu này: sự đồng ý của cha hoặc mẹ còn lại không phải là điều kiện bắt buộc khi người con đã thành niên.

Nhầm lẫn thứ hai là cho rằng người đã chết thì không thể làm phát sinh bất kỳ thủ tục nhận cha, mẹ nào. Điều luật cho phép thực hiện việc nhận trong trường hợp này, nhưng vấn đề mấu chốt sẽ chuyển sang chứng cứ chứng minh quan hệ và thủ tục pháp lý cụ thể.

Lưu ý thực tiễn

Khi áp dụng Điều 90, cần phân biệt rõ giữa quyền nhận và hệ quả được công nhận. Nếu mục tiêu là đăng ký hộ tịch, tranh chấp tài sản hoặc xác lập quyền thừa kế, người yêu cầu phải chuẩn bị tài liệu, chứng cứ phù hợp để chứng minh quan hệ huyết thống.

Về thực tiễn, điều luật này có giá trị lớn trong các vụ việc con tìm lại thân phận pháp lý của mình, nhất là khi cha hoặc mẹ đã mất, hoặc khi gia đình có mâu thuẫn về nguồn gốc huyết thống. Trọng tâm áp dụng luôn là bảo vệ sự thật gia đình, nhưng vẫn đặt trong khuôn khổ chứng minh và thủ tục pháp luật.