Điều 80 Luật Hôn nhân và gia đình 2014: Quyền, nghĩa vụ của con dâu, con rể, cha mẹ vợ, cha mẹ chồng
Bình luận Điều 80 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 về quyền, nghĩa vụ giữa con dâu, con rể và cha mẹ vợ, cha mẹ chồng khi sống chung.
Điều 80. Quyền, nghĩa vụ của con dâu, con rể, cha mẹ vợ, cha mẹ chồng
Trong trường hợp con dâu, con rể sống chung với cha mẹ chồng, cha mẹ vợ thì giữa các bên có các quyền, nghĩa vụ tôn trọng, quan tâm, chăm sóc và giúp đỡ nhau theo quy định tại các điều 69, 70, 71 và 72 của Luật này.
Vị trí và mục đích điều chỉnh của Điều 80
Điều 80 nhằm đưa mối quan hệ giữa con dâu, con rể với cha mẹ vợ, cha mẹ chồng vào cùng quỹ đạo điều chỉnh như quan hệ cha mẹ – con khi các bên sống chung. Quy phạm này phản ánh thực tế gia đình Việt Nam thường là đại gia đình, dễ phát sinh xung đột nên cần chuẩn mực pháp lý về tôn trọng, quan tâm, chăm sóc và hỗ trợ lẫn nhau. Cách xây dựng điều luật theo hướng dẫn chiếu đến các điều 69, 70, 71, 72 cho thấy bản chất quan hệ là gắn bó, có trách nhiệm tương trợ, chứ không chỉ là quan hệ “thông gia” thuần túy.
Điều kiện để phát sinh quyền, nghĩa vụ theo Điều 80
Điều 80 chỉ “kích hoạt” đầy đủ khi có yếu tố sống chung giữa con dâu, con rể với cha mẹ chồng, cha mẹ vợ. Nếu không sống chung, quan hệ vẫn chịu sự chi phối bởi chuẩn mực chung của pháp luật và đạo đức xã hội, nhưng các quyền, nghĩa vụ được dẫn chiếu cụ thể từ các điều 69, 70, 71, 72 sẽ khó có căn cứ áp dụng trực tiếp. Việc sống chung cần hiểu theo nghĩa thực tế cùng sinh hoạt, quản lý, sử dụng không gian ở chung, không nhất thiết phải có đăng ký thường trú cùng địa chỉ.
Nội dung quyền, nghĩa vụ được dẫn chiếu
Khi sống chung, con dâu, con rể và cha mẹ vợ, cha mẹ chồng phải tôn trọng danh dự, nhân phẩm, tài sản của nhau; không có hành vi xúc phạm, bạo lực, ngược đãi. Đồng thời, các bên phải quan tâm, chăm sóc nhau về đời sống vật chất, tinh thần ở mức phù hợp với khả năng và hoàn cảnh, tương tự như chuẩn mực áp dụng trong quan hệ cha mẹ – con theo các điều 69, 70, 71, 72 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014. Quyền, nghĩa vụ này mang tính hai chiều, không phải nghĩa vụ đơn phương của con dâu, con rể đối với bên nhà chồng, nhà vợ.
Những cách hiểu sai thường gặp
Một nhầm lẫn phổ biến là cho rằng Điều 80 trao cho cha mẹ chồng, cha mẹ vợ quyền áp đặt, can thiệp sâu vào đời sống vợ chồng chỉ vì có yếu tố sống chung. Trên thực tế, điều luật chỉ đặt ra chuẩn mực tôn trọng, chăm sóc, giúp đỡ lẫn nhau, không hợp thức hóa việc kiểm soát quá mức hay xâm phạm đời sống riêng tư. Ngược lại, cũng hay xuất hiện quan điểm cho rằng con dâu, con rể hoàn toàn không có nghĩa vụ chăm sóc, hỗ trợ cha mẹ chồng, cha mẹ vợ; cách hiểu này mâu thuẫn trực tiếp với tinh thần dẫn chiếu đến các quy định về nghĩa vụ của con đối với cha mẹ.
Lưu ý khi áp dụng trong giải quyết tranh chấp
Khi giải quyết các tranh chấp, bạo lực gia đình hoặc mâu thuẫn liên quan đến bên nội, bên ngoại, Điều 80 thường được vận dụng cùng với các điều 69, 70, 71, 72 để đánh giá mức độ vi phạm nghĩa vụ tôn trọng, chăm sóc. Thẩm quyền tòa án hoặc cơ quan có trách nhiệm bảo vệ phòng chống bạo lực gia đình cần xem xét cụ thể bối cảnh sống chung, khả năng thực tế của các bên, tránh suy diễn nghĩa vụ chăm sóc thành nghĩa vụ phụng dưỡng tuyệt đối. Người áp dụng pháp luật cũng cần nhớ rằng Điều 80 không tước bỏ quyền yêu cầu tách hộ, ra ở riêng hoặc chấm dứt sống chung khi việc sống chung làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến hôn nhân hoặc quyền nhân thân của mỗi bên.