Điều 65 Luật Hôn nhân và gia đình 2014: Thời điểm chấm dứt hôn nhân

Mục đích và ý nghĩa của việc xác định thời điểm chấm dứt hôn nhân

Quy định về thời điểm chấm dứt hôn nhân nhằm tạo cơ sở pháp lý thống nhất để giải quyết các quan hệ tài sản, nhân thân phát sinh sau khi vợ hoặc chồng chết. Thời điểm này quyết định phạm vi tài sản chung, nghĩa vụ chung của vợ chồng, cũng như việc xác định hàng thừa kế, thời điểm mở thừa kế theo quy định của Bộ luật Dân sự. Đồng thời, đây là căn cứ để xác định tình trạng hôn nhân của người còn sống khi đăng ký kết hôn lần sau, tránh tình trạng hôn nhân chồng chéo, vi phạm chế độ một vợ một chồng.

Hai trường hợp chấm dứt hôn nhân theo Điều 65

Trường hợp vợ hoặc chồng thực tế chết

Khi vợ hoặc chồng chết trên thực tế, hôn nhân chấm dứt từ thời điểm người đó chết, không phụ thuộc vào thời điểm đăng ký khai tử hay thời điểm gia đình báo với cơ quan nhà nước. Thời điểm chết thường được xác định trong giấy báo tử, giấy chứng tử hoặc hồ sơ y tế, làm căn cứ phân định tài sản chung – riêng và xác định khối di sản. Đây cũng là mốc để xác định quyền, nghĩa vụ của người còn sống phát sinh trước hay sau khi hôn nhân đã chấm dứt.

Trường hợp Tòa án tuyên bố vợ hoặc chồng đã chết

Khi một bên vợ hoặc chồng bị Tòa án tuyên bố đã chết theo thủ tục của Bộ luật Dân sự, hôn nhân chấm dứt kể từ ngày chết được ghi trong bản án, quyết định của Tòa án. Ngày này có thể khác với ngày tuyên án hoặc ngày bản án có hiệu lực, nhưng là mốc pháp lý duy nhất để xét mọi hệ quả hôn nhân. Quy định như vậy nhằm đồng bộ với chế định tuyên bố chết, tránh tranh chấp về việc tài sản phát sinh trước hay sau khi hôn nhân chấm dứt.

Những điểm dễ nhầm lẫn khi áp dụng

Một nhầm lẫn phổ biến là cho rằng hôn nhân chỉ chấm dứt khi có giấy chứng tử hoặc khi cơ quan hộ tịch ghi nhận, trong khi Điều 65 nhấn mạnh mốc là thời điểm chết, không phải thời điểm ghi nhận hành chính. Tương tự, trong trường hợp tuyên bố đã chết, nhiều người cho rằng hôn nhân chấm dứt từ khi bản án có hiệu lực, nhưng pháp luật xác định theo ngày chết ghi trong bản án. Cũng cần phân biệt chấm dứt hôn nhân do chết với chấm dứt hôn nhân do ly hôn: ly hôn phải có bản án, quyết định ly hôn có hiệu lực, còn trường hợp chết thì không cần thủ tục ly hôn.

Lưu ý khi giải quyết tài sản, thừa kế và kết hôn lại

Thứ nhất, khi chia tài sản chung hoặc giải quyết thừa kế, cần xác định rõ tài sản hình thành trước thời điểm chấm dứt hôn nhân là tài sản chung (nếu không có thỏa thuận khác), còn tài sản sau thời điểm đó thuộc về người còn sống, trừ trường hợp pháp luật có quy định riêng. Thứ hai, nếu người còn sống đăng ký kết hôn với người khác sau thời điểm hôn nhân đã chấm dứt theo Điều 65, thì quan hệ hôn nhân mới là hợp pháp; nếu kết hôn trước thời điểm này, có nguy cơ bị coi là vi phạm chế độ một vợ một chồng. Thứ ba, trong trường hợp người bị tuyên bố chết trở về, việc khôi phục quan hệ hôn nhân phải tuân theo quy định riêng của Luật Hôn nhân và Gia đình, không làm thay đổi thời điểm chấm dứt hôn nhân đã được xác định theo bản án tuyên bố chết.