Điều 61 Luật Hôn nhân và gia đình 2014: Chia tài sản trong trường hợp vợ chồng sống chung với gia đình
Bình luận Điều 61 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 về chia tài sản khi vợ chồng sống chung với gia đình, trọng tâm áp dụng và lưu ý thực tiễn.
Điều 61. Chia tài sản trong trường hợp vợ chồng sống chung với gia đình
1. Trong trường hợp vợ chồng sống chung với gia đình mà ly hôn, nếu tài sản của vợ chồng trong khối tài sản chung của gia đình không xác định được thì vợ hoặc chồng được chia một phần trong khối tài sản chung của gia đình căn cứ vào công sức đóng góp của vợ chồng vào việc tạo lập, duy trì, phát triển khối tài sản chung cũng như vào đời sống chung của gia đình. Việc chia một phần trong khối tài sản chung do vợ chồng thỏa thuận với gia đình; nếu không thỏa thuận được thì yêu cầu Tòa án giải quyết.
2. Trong trường hợp vợ chồng sống chung với gia đình mà tài sản của vợ chồng trong khối tài sản chung của gia đình có thể xác định được theo phần thì khi ly hôn, phần tài sản của vợ chồng được trích ra từ khối tài sản chung đó để chia theo quy định tại Điều 59 của Luật này.
Ý nghĩa của quy định
Điều 61 đặt ra cơ chế riêng cho trường hợp vợ chồng sống chung với gia đình, vì trong thực tế tài sản thường được tạo lập, quản lý và sử dụng đan xen giữa nhiều thành viên. Mục tiêu của quy định là tách bạch quyền tài sản của vợ chồng khỏi khối tài sản chung của gia đình, bảo đảm việc chia khi ly hôn không làm ảnh hưởng đến quyền lợi hợp pháp của những người khác. Đây là cách tiếp cận thực chất, dựa trên công sức đóng góp và khả năng xác định phần tài sản, thay vì máy móc áp dụng nguyên tắc chia đôi.
Điều kiện để áp dụng
Quy định này chỉ đặt ra khi có đồng thời hai yếu tố: vợ chồng sống chung với gia đình và phát sinh ly hôn. Nếu tài sản của vợ chồng không thể xác định riêng trong khối tài sản chung của gia đình, Tòa án sẽ xem xét theo công sức đóng góp của vợ chồng vào việc tạo lập, duy trì, phát triển tài sản chung cũng như vào đời sống chung của gia đình. Nếu xác định được phần tài sản thuộc về vợ chồng theo tỷ lệ hoặc theo hiện vật, phần đó được tách ra để chia theo Điều 59 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014.
Điểm cần nắm khi áp dụng
Đây không phải là quy định mặc nhiên chia toàn bộ tài sản chung của gia đình cho vợ chồng. Cốt lõi là phải chứng minh được tài sản nào thuộc khối chung của gia đình, tài sản nào là phần của vợ chồng, và mức đóng góp tương ứng của họ. Trong tranh chấp, chứng cứ về nguồn tiền, công sức lao động, quá trình quản lý sử dụng tài sản và sự thỏa thuận giữa các thành viên gia đình có ý nghĩa quyết định. Nếu các bên tự thỏa thuận được thì Tòa án không cần can thiệp sâu vào việc định giá và phân chia.
Những hiểu nhầm thường gặp
Một hiểu nhầm phổ biến là cứ sống chung với gia đình thì mọi tài sản tạo lập trong thời kỳ hôn nhân đều trở thành tài sản chung của cả đại gia đình. Thực tế không phải vậy: phải phân biệt tài sản chung của gia đình với phần tài sản riêng hoặc phần sở hữu của vợ chồng trong khối tài sản đó. Một nhầm lẫn khác là cho rằng chỉ người đứng tên tài sản mới có quyền hưởng; trong nhiều trường hợp, đóng góp thực tế mới là căn cứ quan trọng để xác định phần được chia.
Lưu ý thực tiễn
Khi giải quyết tranh chấp, cần làm rõ bối cảnh sống chung, nguồn gốc hình thành tài sản, công sức đóng góp bằng tiền hoặc bằng lao động, và việc quản lý, sử dụng tài sản trong gia đình. Nếu tài sản có thể tách riêng được thì nên ưu tiên xác định phần sở hữu cụ thể trước khi áp dụng nguyên tắc chia tài sản chung của vợ chồng. Trường hợp không chứng minh được rõ phần đóng góp, việc giải quyết sẽ phụ thuộc nhiều vào chứng cứ gián tiếp và đánh giá của Tòa án về công bằng thực tế.