Điều 55 Luật Hôn nhân và gia đình 2014: Thuận tình ly hôn

Trọng tâm của Điều 55: Ly hôn là thủ tục tư pháp, không chỉ là thỏa thuận

Điều 55 khẳng định thuận tình ly hôn vẫn là một thủ tục tư pháp, chỉ được công nhận bởi bản án, quyết định của Tòa án, không phải là giao dịch dân sự đơn thuần giữa vợ chồng. Sự thỏa thuận của hai bên là điều kiện cần, nhưng Tòa án còn phải kiểm tra tính tự nguyện và việc bảo đảm quyền lợi chính đáng của vợ, con trước khi công nhận. Nhiều người nhầm thuận tình ly hôn là chỉ cần ký đơn và tự thỏa thuận, nhưng bản chất vẫn là một vụ việc hôn nhân gia đình phải qua đánh giá của Tòa án.

Điều kiện kích hoạt thuận tình ly hôn

Để Tòa án công nhận thuận tình ly hôn, cần hội đủ một số yếu tố: thứ nhất, cả vợ và chồng đều cùng yêu cầu ly hôn, nếu một bên không đồng ý thì không còn là thuận tình mà chuyển sang ly hôn theo yêu cầu một bên. Thứ hai, hai bên phải thật sự tự nguyện, không có dấu hiệu ép buộc, lừa dối; Tòa án có trách nhiệm thẩm tra qua hòa giải, hỏi tại phiên họp, phiên tòa. Thứ ba, vợ chồng phải đạt được thỏa thuận về tài sản và con cái, và thỏa thuận này không làm thiệt hại quyền lợi chính đáng của vợ, con theo định hướng bảo vệ bên yếu thế trong quan hệ hôn nhân.

Vai trò kiểm soát của Tòa án đối với thỏa thuận của vợ chồng

Điều 55 trao cho Tòa án quyền kiểm soát nội dung thỏa thuận của vợ chồng, đặc biệt là phần liên quan đến con chưa thành niên, con mất năng lực hoặc không có khả năng tự nuôi dưỡng. Thỏa thuận chỉ được công nhận khi bảo đảm việc trông nom, nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục con một cách ổn định, phù hợp với lợi ích tốt nhất của trẻ. Đối với tài sản, Tòa án xem xét yếu tố công bằng, tránh tình trạng vợ hoặc con chịu thiệt hại quá lớn do nhượng bộ, bị áp lực hoặc không hiểu rõ quyền của mình. Nếu thấy thỏa thuận bất lợi nghiêm trọng cho vợ, con, Tòa án có quyền không công nhận thuận tình ly hôn.

Những cách hiểu sai thường gặp

Một nhầm lẫn phổ biến là cho rằng chỉ cần hai bên ký vào đơn thuận tình ly hôn thì đương nhiên được chấp nhận; trên thực tế, Tòa án có thể không công nhận nếu phát hiện thiếu tự nguyện hoặc thỏa thuận không bảo đảm quyền lợi chính đáng. Nhầm lẫn thứ hai là coi phần thỏa thuận về tài sản, con cái là hoàn toàn "muốn sao cũng được" miễn là hai bên đồng ý; Điều 55 đã đặt giới hạn bằng tiêu chí quyền lợi chính đáng của vợ, con, nên sự đồng ý hình thức không đủ. Ngoài ra, nhiều người hiểu thuận tình ly hôn là thủ tục nhanh, đơn giản hơn đến mức bỏ qua nghĩa vụ cung cấp chứng cứ về tài sản, thu nhập, điều kiện chăm sóc con, dẫn đến hồ sơ bị trả lại hoặc phải giải quyết như ly hôn tranh chấp.

Lưu ý thực tiễn khi áp dụng Điều 55

Khi lựa chọn hình thức thuận tình ly hôn, vợ chồng nên chuẩn bị kỹ thỏa thuận bằng văn bản về phân chia tài sản, nợ chung, quyền nuôi con, nghĩa vụ cấp dưỡng, thời gian chăm sóc, bảo đảm rõ ràng và có tính khả thi trong thực tế. Người vợ, người chồng cần hiểu rằng việc bảo vệ quyền lợi chính đáng của vợ, con là tiêu chí trọng tâm; thỏa thuận "nhường hết tài sản, không yêu cầu cấp dưỡng" thường bị Tòa án xem xét rất chặt chẽ. Trong quá trình làm việc với Tòa án, nên trình bày thống nhất, tránh thay đổi liên tục nội dung thỏa thuận, vì nếu thỏa thuận đổ vỡ hoặc phát sinh tranh chấp, vụ việc sẽ được chuyển sang giải quyết theo cơ chế ly hôn theo yêu cầu của một bên, mất ưu thế nhanh gọn của thuận tình ly hôn.