Điều 27 Luật Hôn nhân và gia đình 2014: Trách nhiệm liên đới của vợ, chồng
Bình luận pháp lý Điều 27 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 về trách nhiệm liên đới của vợ chồng đối với giao dịch và nghĩa vụ chung.
Điều 27. Trách nhiệm liên đới của vợ, chồng
1. Vợ, chồng chịu trách nhiệm liên đới đối với giao dịch do một bên thực hiện quy định tại khoản 1 Điều 30 hoặc giao dịch khác phù hợp với quy định về đại diện tại các điều 24, 25 và 26 của Luật này.
2. Vợ, chồng chịu trách nhiệm liên đới về các nghĩa vụ quy định tại Điều 37 của Luật này.
Trọng tâm điều luật
Điều 27 khẳng định khi một bên vợ hoặc chồng xác lập giao dịch thuộc phạm vi đại diện cho nhau hoặc liên quan đến nghĩa vụ chung về tài sản, thì cả hai phải chịu trách nhiệm liên đới. Trách nhiệm liên đới ở đây là cùng chịu trách nhiệm đối với bên thứ ba về toàn bộ nghĩa vụ phát sinh, không chỉ phần nghĩa vụ của người trực tiếp giao kết.
Quy định này làm rõ nguyên tắc cộng đồng trách nhiệm trong khối tài sản và nghĩa vụ chung của vợ chồng, tránh việc một bên trốn tránh nghĩa vụ bằng lý do không trực tiếp giao dịch.
Phạm vi giao dịch làm phát sinh trách nhiệm liên đới
Khoản 1 Điều 27 gắn trách nhiệm liên đới với các giao dịch do một bên thực hiện nhưng thuộc phạm vi đại diện trong đời sống hôn nhân. Phạm vi này liên quan đến các giao dịch phục vụ nhu cầu thiết yếu của gia đình theo khoản 1 Điều 30 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, cũng như giao dịch phù hợp với quy định đại diện tại các điều 24, 25, 26 cùng luật.
Theo đó, nếu giao dịch nhằm đáp ứng nhu cầu thiết yếu của gia đình hoặc thuộc phạm vi đại diện giữa vợ chồng đã được luật xác định, bên còn lại bị ràng buộc bởi hậu quả pháp lý của giao dịch và phải cùng chịu trách nhiệm với người trực tiếp giao kết.
Nghĩa vụ chung làm phát sinh trách nhiệm liên đới
Khoản 2 Điều 27 dẫn chiếu đến Điều 37 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 về nghĩa vụ chung về tài sản của vợ chồng. Các nghĩa vụ này bao gồm nghĩa vụ phát sinh từ việc sử dụng tài sản chung để bảo đảm nhu cầu gia đình, nghĩa vụ bồi thường thiệt hại do tài sản chung gây ra, nghĩa vụ phát sinh từ giao dịch do cả hai cùng xác lập hoặc vì lợi ích chung của gia đình, cùng các nghĩa vụ khác do luật quy định.
Một khi nghĩa vụ thuộc nhóm nghĩa vụ chung theo Điều 37, trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ đối với bên có quyền không chỉ là của người trực tiếp xác lập, mà là trách nhiệm liên đới của cả vợ và chồng.
Điều kiện kích hoạt trách nhiệm liên đới
Thứ nhất: Giao dịch thuộc phạm vi đại diện
Để Điều 27 áp dụng, giao dịch do một bên vợ hoặc chồng thực hiện phải thuộc phạm vi đại diện được luật công nhận: giao dịch phục vụ nhu cầu thiết yếu của gia đình, giao dịch mà một bên được bên kia ủy quyền hoặc pháp luật mặc nhiên xác định quyền đại diện. Nếu giao dịch vượt quá phạm vi này, bên còn lại không đương nhiên chịu trách nhiệm, trừ khi có thỏa thuận khác hoặc có căn cứ pháp luật khác ràng buộc.
Thứ hai: Nghĩa vụ được xác định là nghĩa vụ chung
Trong trường hợp nghĩa vụ tài sản, cần xác định nghĩa vụ đó có thuộc các trường hợp được liệt kê tại Điều 37 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 hay không. Chỉ khi nghĩa vụ là nghĩa vụ chung, trách nhiệm liên đới mới phát sinh. Nghĩa vụ phát sinh hoàn toàn từ hành vi liên quan tài sản riêng, phục vụ lợi ích riêng, không thuộc phạm vi Điều 37 thì về nguyên tắc không làm phát sinh trách nhiệm liên đới đối với người còn lại.
Nhầm lẫn thường gặp
Nhầm lẫn giữa nghĩa vụ chung và nghĩa vụ riêng
Nhầm lẫn phổ biến là cho rằng mọi khoản nợ trong thời kỳ hôn nhân đều là nghĩa vụ chung và vợ chồng đều phải chịu trách nhiệm liên đới. Trên thực tế, cần phân loại: nếu khoản nợ phát sinh phục vụ nhu cầu thiết yếu của gia đình hoặc vì lợi ích chung, sử dụng tài sản chung, thì mới mang bản chất nghĩa vụ chung; khoản nợ phục vụ lợi ích riêng, không liên quan lợi ích gia đình, dùng tài sản riêng, có thể là nghĩa vụ riêng của người xác lập.
Nhầm lẫn về giao dịch vượt quá phạm vi đại diện
Một nhầm lẫn khác là cho rằng vợ chồng đương nhiên cùng chịu trách nhiệm đối với mọi giao dịch lớn do một bên thực hiện, dù bên kia hoàn toàn không biết. Điều 27 chỉ gắn trách nhiệm liên đới với giao dịch phù hợp quy định đại diện. Nếu giao dịch vượt quá phạm vi đại diện và không vì nhu cầu thiết yếu của gia đình, bên còn lại có cơ sở để không bị ràng buộc, trừ khi họ đã đồng ý hoặc có quy định khác buộc trách nhiệm.
Lưu ý khi áp dụng trong thực tiễn
Khi xử lý tranh chấp, cơ quan tiến hành tố tụng và các bên liên quan cần chứng minh: mục đích của giao dịch, nguồn tài sản sử dụng, sự hưởng lợi của gia đình, phạm vi đại diện của người giao kết. Vấn đề trách nhiệm liên đới không chỉ dựa vào tình trạng hôn nhân mà phải dựa vào bản chất nghĩa vụ và giao dịch.
Bên thứ ba khi giao dịch với một bên vợ hoặc chồng nên chú trọng yếu tố giao dịch phục vụ nhu cầu gia đình hoặc lợi ích chung, cũng như thu thập chứng cứ về việc sử dụng tài sản chung. Điều này giúp bảo vệ quyền lợi khi yêu cầu cả hai vợ chồng thực hiện nghĩa vụ trên cơ sở Điều 27 và Điều 37 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014.