Điều 217 Luật Doanh nghiệp 2020: Điều khoản thi hành

Vị trí và ý nghĩa của điều khoản thi hành

Điều 217 là điều khoản kết thúc của Luật Doanh nghiệp 2020, có chức năng ấn định thời điểm hiệu lực và xử lý quan hệ kế thừa giữa luật mới và luật cũ. Việc quy định rõ ngày có hiệu lực giúp xác định chính xác pháp luật điều chỉnh đối với các hành vi, sự kiện pháp lý phát sinh trước, trong và sau thời điểm 01/01/2021. Đồng thời, điều luật này là căn cứ để cơ quan áp dụng pháp luật tránh tình trạng áp dụng song song hoặc nhầm lẫn giữa Luật Doanh nghiệp 2014 và Luật Doanh nghiệp 2020.

Chấm dứt hiệu lực Luật Doanh nghiệp 2014

Khoản 2 Điều 217 tuyên bố Luật Doanh nghiệp số 68/2014/QH13 hết hiệu lực từ ngày Luật Doanh nghiệp 2020 có hiệu lực. Trọng tâm cần nắm là từ thời điểm 01/01/2021, mọi vấn đề về thành lập, tổ chức lại, quản trị, hoạt động và giải thể doanh nghiệp phải được đối chiếu với Luật Doanh nghiệp 2020, trừ trường hợp văn bản khác có quy định chuyển tiếp cụ thể. Người áp dụng luật cần lưu ý không viện dẫn Luật Doanh nghiệp 2014 cho các tình huống phát sinh sau mốc thời gian này, tránh nhầm lẫn trong tranh chấp hoặc thủ tục hành chính.

Thống nhất thuật ngữ về doanh nghiệp nhà nước

Khoản 3 Điều 217 thay thế cụm từ “doanh nghiệp nhà nước” bằng cụm từ “doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ”100% vốn điều lệ

Cách hiểu sai thường gặp là đồng nhất mọi doanh nghiệp có vốn Nhà nước (ví dụ: công ty cổ phần có cổ phần Nhà nước chi phối) với doanh nghiệp nhà nước. Sau khi Điều 217 có hiệu lực, cách hiểu này không còn phù hợp ở các luật được liệt kê trong khoản 3. Khi áp dụng, cần đọc kỹ điều khoản dẫn chiếu trong Luật Ngân sách nhà nước, Luật Thủy lợi, Bộ luật Tố tụng dân sự, Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ, Luật Tố cáo, Luật Phòng, chống tham nhũng dưới góc độ thuật ngữ đã được thay thế.

Đăng ký và hoạt động của hộ kinh doanh

Khoản 4 Điều 217 giao Chính phủ quy định việc đăng ký và hoạt động của hộ kinh doanh. Về bản chất, Luật Doanh nghiệp 2020 chỉ ghi nhận khung pháp lý chung, còn chi tiết về trình tự, thủ tục, điều kiện, thẩm quyền liên quan đến hộ kinh doanh được đặt trong các nghị định của Chính phủ. Khi giải quyết hồ sơ hoặc tranh chấp liên quan hộ kinh doanh, cần tránh lạm dụng các quy định dành cho doanh nghiệp và phải đối chiếu với văn bản dưới luật do Chính phủ ban hành trên cơ sở khoản 4 Điều 217.

Một nhầm lẫn thực tiễn là cho rằng Luật Doanh nghiệp 2020 điều chỉnh đầy đủ hộ kinh doanh như một loại hình doanh nghiệp. Thực tế, Điều 217 khẳng định hộ kinh doanh vẫn là chủ thể đặc thù, được điều chỉnh chi tiết bởi văn bản của Chính phủ, không đồng nhất với doanh nghiệp theo Luật Doanh nghiệp 2020.

Doanh nghiệp nhà nước phục vụ quốc phòng, an ninh

Khoản 5 Điều 217 tiếp tục trao quyền cho Chính phủ quy định chi tiết tổ chức, quản lý và hoạt động của doanh nghiệp nhà nước trực tiếp phục vụ quốc phòng, an ninh hoặc kết hợp kinh tế với quốc phòng, an ninh. Đây là nhóm doanh nghiệp mang tính đặc thù về chức năng, nhiệm vụ, nên luật chỉ đưa ra nguyên tắc chung, còn mô hình tổ chức, cơ chế quản trị, kiểm soát, chế độ tài chính… được thiết kế cụ thể trong các nghị định và quyết định của Chính phủ.

Khi áp dụng, cần lưu ý: không thể chỉ dựa vào Luật Doanh nghiệp 2020 để đánh giá toàn diện hoạt động, cơ chế quản lý của các doanh nghiệp này. Các tranh chấp, khiếu nại hoặc thủ tục liên quan loại hình doanh nghiệp đặc thù phải đồng thời căn cứ vào quy định chi tiết của Chính phủ. Ngoài ra, thuật ngữ doanh nghiệp nhà nước tại khoản 5 cần được hiểu thống nhất với định nghĩa đã được chuẩn hóa ở khoản 3, tức là doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ, trừ khi văn bản dưới luật có quy định khác rõ ràng.

Lưu ý về áp dụng thực tiễn và chuyển tiếp

Mặc dù Điều 217 không quy định chi tiết điều khoản chuyển tiếp, song bản thân điều khoản thi hành này là cơ sở để xác định luật áp dụng theo thời điểm. Khi xử lý các tình huống có yếu tố lịch sử (ví dụ: hợp đồng, quyết định tổ chức lại doanh nghiệp, thủ tục đăng ký trước 01/01/2021 nhưng hệ quả phát sinh sau đó), cần phân biệt phần việc nào chịu sự điều chỉnh của Luật Doanh nghiệp 2014 và phần việc nào phải tuân thủ Luật Doanh nghiệp 2020. Điều này đặc biệt quan trọng trong tranh chấp về hiệu lực nghị quyết, điều lệ, quyết định của chủ sở hữu.

Người áp dụng luật cũng cần chú ý thường xuyên tra cứu các nghị định của Chính phủ ban hành trên cơ sở khoản 4 và khoản 5 Điều 217 để bảo đảm áp dụng đúng quy định mới nhất. Điều 217 không tự cung cấp nội dung chi tiết mà đóng vai trò “cửa ngõ”