Điều 198 Luật Doanh nghiệp 2020: Chia công ty
Bình luận Điều 198 Luật Doanh nghiệp 2020 về chia công ty TNHH, công ty cổ phần, trách nhiệm liên đới và lưu ý khi tái cấu trúc doanh nghiệp.
Điều 198. Chia công ty
1. Công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần có thể chia các tài sản, quyền và nghĩa vụ, thành viên, cổ đông của công ty hiện có (sau đây gọi là công ty bị chia) để thành lập hai hoặc nhiều công ty mới.
2. Thủ tục chia công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần được quy định như sau:
a) Hội đồng thành viên, chủ sở hữu công ty hoặc Đại hội đồng cổ đông của công ty bị chia thông qua nghị quyết, quyết định chia công ty theo quy định của Luật này và Điều lệ công ty. Nghị quyết, quyết định chia công ty phải gồm các nội dung chủ yếu sau: tên, địa chỉ trụ sở chính của công ty bị chia, tên các công ty sẽ thành lập; nguyên tắc, cách thức và thủ tục chia tài sản công ty; phương án sử dụng lao động; cách thức phân chia, thời hạn và thủ tục chuyển đổi phần vốn góp, cổ phần, trái phiếu của công ty bị chia sang các công ty mới thành lập; nguyên tắc giải quyết nghĩa vụ của công ty bị chia; thời hạn thực hiện chia công ty. Nghị quyết, quyết định chia công ty phải được gửi đến tất cả chủ nợ và thông báo cho người lao động biết trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày ra quyết định hoặc thông qua nghị quyết;
b) Thành viên, chủ sở hữu công ty hoặc cổ đông của công ty mới được thành lập thông qua Điều lệ, bầu hoặc bổ nhiệm Chủ tịch Hội đồng thành viên, Chủ tịch công ty, Hội đồng quản trị, Giám đốc hoặc Tổng giám đốc và tiến hành đăng ký doanh nghiệp theo quy định của Luật này. Trong trường hợp này, hồ sơ đăng ký doanh nghiệp đối với công ty mới phải kèm theo nghị quyết, quyết định chia công ty quy định tại điểm a khoản này.
3. Số lượng thành viên, cổ đông và số lượng, tỷ lệ sở hữu cổ phần, phần vốn góp của thành viên, cổ đông và vốn điều lệ của các công ty mới sẽ được ghi tương ứng với cách thức phân chia, chuyển đổi phần vốn góp, cổ phần của công ty bị chia sang các công ty mới theo nghị quyết, quyết định chia công ty.
4. Công ty bị chia chấm dứt tồn tại sau khi các công ty mới được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp. Các công ty mới phải cùng liên đới chịu trách nhiệm về nghĩa vụ, các khoản nợ chưa thanh toán, hợp đồng lao động và nghĩa vụ tài sản khác của công ty bị chia hoặc thỏa thuận với chủ nợ, khách hàng và người lao động để một trong số các công ty đó thực hiện nghĩa vụ này. Các công ty mới đương nhiên kế thừa toàn bộ quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp được phân chia theo nghị quyết, quyết định chia công ty.
5. Cơ quan đăng ký kinh doanh cập nhật tình trạng pháp lý của công ty bị chia trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về đăng ký doanh nghiệp khi cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp cho các công ty mới. Trường hợp công ty mới có địa chỉ trụ sở chính ngoài tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương nơi công ty bị chia có trụ sở chính thì Cơ quan đăng ký kinh doanh nơi đặt trụ sở chính của công ty mới phải thông báo việc đăng ký doanh nghiệp đối với công ty mới cho Cơ quan đăng ký kinh doanh nơi công ty bị chia đặt trụ sở chính để cập nhật tình trạng pháp lý của công ty bị chia trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về đăng ký doanh nghiệp.
Bản chất và mục đích của chế định chia công ty
Chia công ty là hình thức tổ chức lại doanh nghiệp, trong đó công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần được tách toàn bộ tài sản, quyền, nghĩa vụ và thành viên/cổ đông để thành lập từ hai công ty mới trở lên. Mục đích là tái cấu trúc hoạt động, giảm rủi ro, chuyên môn hóa lĩnh vực kinh doanh, xử lý mâu thuẫn nội bộ mà không cần giải thể rồi thành lập lại doanh nghiệp. Chia công ty làm chấm dứt tư cách pháp lý của công ty bị chia nhưng bảo đảm sự tiếp nối pháp lý thông qua cơ chế kế thừa quyền và nghĩa vụ của các công ty mới.
Điều kiện và cấu trúc quyết định chia công ty
Điểm mấu chốt để áp dụng Điều 198 là phải có nghị quyết, quyết định chia công ty của Hội đồng thành viên, chủ sở hữu công ty hoặc Đại hội đồng cổ đông theo đúng thẩm quyền và thủ tục. Nội dung nghị quyết cần thể hiện rõ: thông tin công ty bị chia và các công ty mới; nguyên tắc, cách thức chia tài sản; phương án sử dụng lao động; cách phân chia, chuyển đổi phần vốn góp, cổ phần, trái phiếu; nguyên tắc xử lý nghĩa vụ và thời hạn thực hiện. Đây là căn cứ pháp lý trung tâm để cơ quan đăng ký kinh doanh xem xét, đồng thời là cơ sở phân chia quyền, nghĩa vụ giữa các công ty mới và đối tác.
Hiệu lực pháp lý: chấm dứt pháp nhân cũ, hình thành pháp nhân mới
Công ty bị chia chỉ chấm dứt tồn tại khi các công ty mới được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp. Trước thời điểm này, mọi quyền và nghĩa vụ vẫn do công ty bị chia thực hiện. Sau khi đăng ký, mỗi công ty mới trở thành chủ thể pháp lý độc lập, với vốn điều lệ, cơ cấu thành viên/cổ đông tương ứng với phương án phân chia đã được thông qua. Điều này đòi hỏi hồ sơ đăng ký của từng công ty mới phải kèm nghị quyết, quyết định chia công ty để bảo đảm sự thống nhất giữa đăng ký doanh nghiệp và nội dung phân chia nội bộ.
Trách nhiệm liên đới và bảo vệ chủ nợ, người lao động
Một trong những trọng tâm của Điều 198 là cơ chế bảo vệ quyền lợi bên thứ ba. Các công ty mới phải cùng liên đới chịu trách nhiệm đối với các khoản nợ, nghĩa vụ tài sản và hợp đồng lao động chưa được thanh toán, trừ trường hợp có thỏa thuận cụ thể với chủ nợ, khách hàng và người lao động để một công ty trong số đó gánh trách nhiệm. Cơ chế liên đới này ngăn ngừa việc lợi dụng chia công ty để trốn tránh nghĩa vụ, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp xây dựng phương án phân chia nghĩa vụ minh bạch, có sự đồng thuận của các bên liên quan.
Thông báo công khai và nghĩa vụ minh bạch thông tin
Nghị quyết, quyết định chia công ty phải được gửi cho tất cả chủ nợ và thông báo cho người lao động trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày thông qua. Yêu cầu này nhằm đảm bảo tính công khai, tạo cơ hội cho chủ nợ, người lao động đánh giá rủi ro và yêu cầu bảo đảm quyền lợi khi cần. Bên cạnh đó, cơ quan đăng ký kinh doanh có nghĩa vụ cập nhật tình trạng pháp lý của công ty bị chia trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về đăng ký doanh nghiệp, kể cả khi các công ty mới đặt trụ sở tại địa phương khác, bảo đảm thông tin thống nhất và minh bạch cho người tra cứu.
Những nhầm lẫn thường gặp trong áp dụng thực tiễn
Thứ nhất, dễ nhầm giữa chia công ty với tách công ty. Chia công ty làm chấm dứt tồn tại công ty bị chia, trong khi tách công ty thì công ty bị tách vẫn tiếp tục tồn tại. Thứ hai, một số doanh nghiệp hiểu sai rằng sau khi phân bổ nghĩa vụ trong nội bộ nghị quyết chia công ty thì các công ty mới chỉ chịu trách nhiệm trong phạm vi đã được phân chia. Điều luật quy định rõ trách nhiệm liên đới, nên thỏa thuận nội bộ không làm giảm bớt quyền lựa chọn đối tượng yêu cầu thực hiện nghĩa vụ của chủ nợ. Thứ ba, việc không tuân thủ nghĩa vụ thông báo kịp thời cho chủ nợ, người lao động tiềm ẩn rủi ro tranh chấp, yêu cầu vô hiệu hoặc bồi thường thiệt hại.
Lưu ý thực tiễn khi soạn thảo và triển khai phương án chia công ty
Khi xây dựng phương án chia, doanh nghiệp cần lượng hóa cụ thể tài sản, quyền, nghĩa vụ chuyển giao cho từng công ty mới, hạn chế mô tả chung chung gây khó khăn khi thi hành. Phương án sử dụng lao động nên rõ ràng về danh sách, quyền lợi, thời điểm chuyển giao để tránh tranh chấp lao động sau này. Ngoài ra, nên chủ động đàm phán và ghi nhận bằng văn bản thỏa thuận với các chủ nợ, khách hàng lớn để phân định nghĩa vụ cho một hoặc một số công ty mới, qua đó giảm thiểu rủi ro từ cơ chế trách nhiệm liên đới. Việc tuân thủ chặt chẽ trình tự nội bộ và hồ sơ đăng ký doanh nghiệp là điều kiện quan trọng để việc chia công ty có hiệu lực ổn định, hạn chế khả năng bị tranh chấp hoặc bị cơ quan nhà nước bác bỏ.