Điều 190 Luật Doanh nghiệp 2020: Quản lý doanh nghiệp tư nhân

Trọng tâm điều luật: Quyền gắn liền với trách nhiệm vô hạn

Điều 190 xác lập mô hình quản lý dựa trên sự thống nhất giữa quyền quyết định và trách nhiệm pháp lý của chủ doanh nghiệp tư nhân. Chủ doanh nghiệp nắm toàn quyền trong hoạt động kinh doanh và sử dụng lợi nhuận sau khi hoàn thành nghĩa vụ thuế, tài chính. Tuy nhiên, đây không phải sự tự do tuyệt đối mà bị giới hạn bởi pháp luật chuyên ngành, nghĩa vụ với Nhà nước, chủ nợ và người lao động. Người đọc cần nhận thức rõ nền tảng là chế độ trách nhiệm vô hạn gắn với toàn bộ tài sản của chủ doanh nghiệp tư nhân.

Quyền quản lý và sử dụng lợi nhuận: phạm vi và giới hạn

Quy định về toàn quyền quyết định trong kinh doanh không làm phát sinh quyền bỏ qua các điều kiện, giấy phép, quy chuẩn chuyên ngành. Chủ doanh nghiệp chỉ được tự quyết trong khuôn khổ các quy định bắt buộc về ngành nghề kinh doanh có điều kiện, thuế, kế toán, lao động, môi trường, an toàn thực phẩm… Việc sử dụng lợi nhuận chỉ thực sự tự do sau khi đã thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính, thanh toán các khoản nợ đến hạn và tuân thủ phương án tài chính đã cam kết với đối tác, tổ chức tín dụng.

Thuê Giám đốc/Tổng giám đốc: phân công không làm giảm trách nhiệm

Điều luật cho phép chủ doanh nghiệp tư nhân trực tiếp quản lý hoặc thuê người khác làm Giám đốc/Tổng giám đốc để điều hành. Tuy nhiên, việc thuê người quản lý chỉ là phân công điều hành, không phải chuyển giao trách nhiệm pháp lý. Chủ doanh nghiệp vẫn chịu trách nhiệm cuối cùng về mọi hoạt động kinh doanh, kể cả hành vi của Giám đốc trong phạm vi được giao. Nhầm lẫn phổ biến là cho rằng Giám đốc sẽ chịu trách nhiệm thay khi có sai phạm; điều luật khẳng định trách nhiệm chính vẫn thuộc về chủ doanh nghiệp tư nhân.

Đại diện theo pháp luật: vị trí không thể thay thế

Chủ doanh nghiệp tư nhân được xác định là người đại diện theo pháp luật duy nhất của doanh nghiệp. Họ đứng tên trong các quan hệ tố tụng với tư cách người yêu cầu giải quyết việc dân sự, nguyên đơn, bị đơn, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trước Trọng tài, Tòa án. Việc ủy quyền cho cá nhân khác tham gia tố tụng hoặc giao dịch chỉ mang tính kỹ thuật, không làm thay đổi địa vị pháp lý gốc của chủ doanh nghiệp. Khi áp dụng điều luật, cần lưu ý không thể bổ nhiệm pháp nhân hoặc cá nhân khác làm người đại diện theo pháp luật thay thế chủ doanh nghiệp tư nhân.

Nhầm lẫn thường gặp và lưu ý áp dụng

Nhầm lẫn về tư cách pháp lý của doanh nghiệp tư nhân

Trong thực tiễn dễ phát sinh cách hiểu doanh nghiệp tư nhân tương đương với pháp nhân, từ đó coi chủ doanh nghiệp là người quản lý của một chủ thể độc lập. Điều 190 cho thấy doanh nghiệp tư nhân gắn chặt với chính chủ doanh nghiệp, quyền và trách nhiệm khó tách bạch giống như công ty TNHH hay cổ phần. Khi tranh chấp, nghĩa vụ thanh toán thường quy chiếu trực tiếp vào tài sản của chủ doanh nghiệp chứ không dừng ở mức vốn đầu tư.

Lưu ý khi soạn hợp đồng, tổ chức quản trị

Khi soạn các hợp đồng kinh doanh, tín dụng, lao động, cần xác định chính xác chủ thể ký kết là doanh nghiệp tư nhân do chủ doanh nghiệp đại diện, đồng thời dự liệu rủi ro từ chế độ trách nhiệm vô hạn. Trong nội bộ, hợp đồng lao động, quyết định bổ nhiệm Giám đốc, Tổng giám đốc phải nêu rõ phạm vi được giao, cơ chế phê duyệt và kiểm soát, nhưng vẫn ghi nhận chủ doanh nghiệp là người chịu trách nhiệm cuối cùng. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến chiến lược lựa chọn loại hình doanh nghiệp và phân chia rủi ro trong kinh doanh.