Điều 15 Luật Doanh nghiệp 2020: Trách nhiệm của người đại diện theo ủy quyền của chủ sở hữu, thành viên, cổ đông công ty là tổ chức
Bình luận pháp lý Điều 15 Luật Doanh nghiệp 2020 về trách nhiệm người đại diện theo ủy quyền của tổ chức, chuẩn mực hành vi và phân chia trách nhiệm.
Điều 15. Trách nhiệm của người đại diện theo ủy quyền của chủ sở hữu, thành viên, cổ đông công ty là tổ chức
1. Người đại diện theo ủy quyền nhân danh chủ sở hữu, thành viên, cổ đông công ty thực hiện quyền và nghĩa vụ của chủ sở hữu, thành viên, cổ đông tại Hội đồng thành viên, Đại hội đồng cổ đông theo quy định của Luật này. Mọi hạn chế của chủ sở hữu, thành viên, cổ đông đối với người đại diện theo ủy quyền trong việc thực hiện quyền, nghĩa vụ của chủ sở hữu, thành viên, cổ đông công ty tương ứng tại Hội đồng thành viên, Đại hội đồng cổ đông đều không có hiệu lực đối với bên thứ ba.
2. Người đại diện theo ủy quyền có trách nhiệm tham dự đầy đủ cuộc họp Hội đồng thành viên, Đại hội đồng cổ đông; thực hiện quyền và nghĩa vụ được ủy quyền một cách trung thực, cẩn trọng, tốt nhất, bảo vệ lợi ích hợp pháp của chủ sở hữu, thành viên, cổ đông cử đại diện.
3. Người đại diện theo ủy quyền chịu trách nhiệm trước chủ sở hữu, thành viên, cổ đông cử đại diện do vi phạm trách nhiệm quy định tại Điều này. Chủ sở hữu, thành viên, cổ đông cử đại diện chịu trách nhiệm trước bên thứ ba đối với trách nhiệm phát sinh liên quan đến quyền và nghĩa vụ được thực hiện thông qua người đại diện theo ủy quyền.
Vị trí pháp lý của người đại diện theo ủy quyền
Điều 15 xác lập rõ người đại diện theo ủy quyền nhân danh tổ chức chủ sở hữu, thành viên, cổ đông để thực hiện quyền tại Hội đồng thành viên, Đại hội đồng cổ đông. Họ tham gia với tư cách thay mặt tổ chức, không phải với tư cách cá nhân. Mọi thỏa thuận nội bộ giữa tổ chức cử đại diện và người đại diện về việc hạn chế quyền biểu quyết hoặc quyền tham dự đều không ràng buộc bên thứ ba, qua đó bảo vệ tính ổn định, chắc chắn của quyết định công ty.
Quy định này phản ánh yêu cầu bảo vệ sự an toàn pháp lý cho chủ thể giao dịch với công ty: bên thứ ba chỉ cần dựa vào quyết định hợp lệ của Hội đồng thành viên, Đại hội đồng cổ đông, không phải tìm hiểu các thỏa thuận ủy quyền nội bộ vốn khó tiếp cận.
Chuẩn mực hành vi: trung thực, cẩn trọng, tốt nhất
Khoản 2 đặt ra ba tiêu chuẩn quan trọng: thực hiện quyền, nghĩa vụ trung thực, cẩn trọng và tốt nhất
Yêu cầu tham dự đầy đủ cuộc họp cho thấy trách nhiệm của người đại diện không chỉ ở lá phiếu biểu quyết mà còn ở việc hiện diện, nắm bắt thông tin, thảo luận. Việc vắng mặt không có lý do chính đáng, gây thiệt hại cho tổ chức cử đại diện, là căn cứ xem xét vi phạm nghĩa vụ được ủy quyền.
Phân chia trách nhiệm giữa người đại diện và tổ chức cử đại diện
Khoản 3 thiết lập cơ chế trách nhiệm hai tầng. Một là trách nhiệm nội bộ: người đại diện theo ủy quyền chịu trách nhiệm trước chủ sở hữu, thành viên, cổ đông cử mình nếu vi phạm nghĩa vụ được quy định tại Điều 15. Căn cứ đánh giá gồm việc không tham dự đầy đủ cuộc họp, biểu quyết trái chỉ đạo hợp pháp, hoặc lợi dụng vị trí để trục lợi.
Hai là trách nhiệm đối ngoại: chủ sở hữu, thành viên, cổ đông cử đại diện vẫn chịu trách nhiệm trước bên thứ ba về hậu quả pháp lý phát sinh từ quyền, nghĩa vụ được thực hiện thông qua người đại diện. Nguyên tắc này đảm bảo bên thứ ba không bị từ chối trách nhiệm chỉ vì người đại diện hành xử sai nội bộ; tranh chấp về lỗi và bồi thường sẽ được giải quyết trong quan hệ giữa tổ chức và người đại diện.
Các điểm cần có để áp dụng Điều 15
Để Điều 15 phát huy hiệu lực, cần hội đủ một số yếu tố: (i) chủ sở hữu, thành viên, cổ đông là tổ chức, (ii) có việc cử người đại diện theo ủy quyền theo đúng trình tự của Luật Doanh nghiệp, (iii) người đại diện tham gia, biểu quyết hoặc thực hiện quyền tại Hội đồng thành viên hoặc Đại hội đồng cổ đông. Chỉ trong bối cảnh đó, chuẩn mực trung thực, cẩn trọng, trách nhiệm hai tầng và nguyên tắc không hiệu lực đối với bên thứ ba mới được kích hoạt đầy đủ.
Trường hợp cổ đông, thành viên là cá nhân trực tiếp tham gia, Điều 15 về người đại diện theo ủy quyền không áp dụng, mà phải xem xét các quy định về quyền và nghĩa vụ trực tiếp của thành viên, cổ đông trong Luật Doanh nghiệp.
Nhầm lẫn thường gặp và lưu ý áp dụng
Nhầm lẫn về hiệu lực hạn chế nội bộ
Nhầm lẫn phổ biến là cho rằng mọi hướng dẫn, chỉ đạo nội bộ của tổ chức cử đại diện sẽ hạn chế được hiệu lực quyết định công ty đối với bên thứ ba. Theo khoản 1 Điều 15, các hạn chế đó chỉ có ý nghĩa trong quan hệ nội bộ, không làm vô hiệu quyết định được thông qua hợp lệ, trừ khi quyết định vi phạm điều cấm của pháp luật hoặc điều lệ công ty. Tổ chức không thể viện dẫn thỏa thuận ủy quyền nội bộ để từ chối nghĩa vụ với đối tác.
Nhầm lẫn về tính độc lập của phiếu biểu quyết
Một nhầm lẫn khác là xem người đại diện như có quyền quyết định độc lập, không cần tuân theo chỉ đạo của tổ chức cử. Điều 15 vừa bảo vệ bên thứ ba, vừa khẳng định trách nhiệm của người đại diện trước tổ chức cử. Người đại diện có quyền thao tác bên ngoài nhưng phải trung thành với lợi ích bên cử, nếu không sẽ phải chịu trách nhiệm bồi thường, thậm chí bị chấm dứt tư cách đại diện.
Lưu ý khi thiết lập và quản lý quan hệ ủy quyền
Trong thực tiễn, tổ chức cử đại diện cần: (i) mô tả rõ phạm vi, giới hạn ủy quyền trong văn bản cử đại diện; (ii) xây dựng cơ chế giám sát, báo cáo định kỳ về việc tham dự và biểu quyết tại các cuộc họp; (iii) dự liệu cơ chế xử lý trách nhiệm, bồi thường khi người đại diện vi phạm nghĩa vụ trung thực, cẩn trọng. Tất cả nhằm giảm thiểu rủi ro nội bộ nhưng vẫn tôn trọng nguyên tắc bảo vệ bên thứ ba của Điều 15.