Điều 70 Luật Đất đai 2024: Lấy ý kiến về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất

1. Mục tiêu điều chỉnh và ý nghĩa thực tiễn

Điều 70 thiết lập cơ chế tham vấn bắt buộc đối với quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất ở các cấp, nhằm bảo đảm tính minh bạch, đồng bộ với pháp luật về quy hoạch và quyền tham gia của tổ chức, cá nhân. Quy định này là bước chuyển từ cách làm khép kín sang quy trình xây dựng quy hoạch có sự tham gia rộng rãi của các chủ thể bị tác động trực tiếp. Về thực tiễn, Điều 70 là căn cứ để kiểm soát tính hợp pháp của quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất thông qua việc xem xét quy trình lấy ý kiến và giải trình.

2. Trọng tâm cần nắm khi áp dụng Điều 70

Thứ nhất, với quy hoạch sử dụng đất quốc gia, quốc phòng, an ninh, việc lấy ý kiến không được quy định chi tiết tại Luật Đất đai mà dẫn chiếu sang pháp luật về quy hoạch, người áp dụng phải tra cứu thêm Luật Quy hoạch và văn bản hướng dẫn liên quan. Thứ hai, với quy hoạch sử dụng đất cấp tỉnh và cấp huyện; kế hoạch sử dụng đất hằng năm cấp huyện, luật quy định cụ thể về chủ thể phải lấy ý kiến, hình thức công khai, nội dung công khai, thời hạn lấy ý kiến và nghĩa vụ tổng hợp, tiếp thu, giải trình. Thứ ba, việc công bố công khai ý kiến góp ý và nội dung tiếp thu, giải trình là nghĩa vụ bắt buộc, không phải quyền tùy nghi của cơ quan lập quy hoạch.

3. Điều kiện “kích hoạt” nghĩa vụ lấy ý kiến

Nghĩa vụ lấy ý kiến theo Điều 70 phát sinh khi cơ quan có thẩm quyền lập: (i) quy hoạch sử dụng đất cấp tỉnh; (ii) quy hoạch sử dụng đất cấp huyện; (iii) kế hoạch sử dụng đất hằng năm cấp huyện. Trong từng trường hợp, cơ quan lập quy hoạch/kế hoạch phải xác định đúng danh sách chủ thể cần lấy ý kiến: các sở, ngành; Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cùng cấp; Ủy ban nhân dân cấp dưới; cơ quan, tổ chức, cộng đồng dân cư, cá nhân liên quan. Việc không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ các bước lấy ý kiến, công khai thông tin, tổng hợp và giải trình có thể dẫn đến rủi ro về tính hợp pháp của quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất khi bị xem xét, kiểm tra hoặc giải quyết khiếu nại.

4. Hình thức công khai và tiêu chuẩn minh bạch

Ở cấp tỉnh, hình thức chủ yếu là công khai thông tin trên trang thông tin điện tử của cơ quan lập quy hoạch; nội dung công khai phải gồm báo cáo thuyết minh và hệ thống bản đồ quy hoạch sử dụng đất. Ở cấp huyện, phạm vi và hình thức được mở rộng hơn: công khai trên trang thông tin điện tử của cơ quan lập quy hoạch và Ủy ban nhân dân cấp xã; niêm yết tại trụ sở Ủy ban nhân dân cấp xã, điểm dân cư; trưng bày tại nhà văn hóa thôn, làng, ấp, bản, bon, buôn, phum, sóc, tổ dân phố; tổ chức hội nghị, hội thảo; phát phiếu lấy ý kiến hộ gia đình, cá nhân. Quy định chi tiết này nhằm bảo đảm người dân ở nhiều khu vực, điều kiện khác nhau vẫn có thể tiếp cận thông tin và tham gia ý kiến, tránh tình trạng tham vấn chỉ mang tính hình thức.

5. Thời hạn lấy ý kiến và yêu cầu tuân thủ quy trình

Điều 70 đặt ra thời hạn cụ thể: 45 ngày đối với quy hoạch sử dụng đất cấp tỉnh; 30 ngày đối với quy hoạch sử dụng đất cấp huyện; và 20 ngày đối với kế hoạch sử dụng đất hằng năm cấp huyện kể từ ngày công khai nội dung lấy ý kiến. Đây là thời hạn pháp lý tối thiểu để các chủ thể liên quan nghiên cứu, chuẩn bị và gửi ý kiến; cơ quan lập quy hoạch không được rút ngắn tùy tiện. Bên cạnh đó, việc tổng hợp, tiếp thu, giải trình phải được hoàn thành trước khi trình thẩm định, phê duyệt; nếu bỏ qua bước này, quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất có nguy cơ bị kết luận vi phạm trình tự, thủ tục.

6. Nghĩa vụ giải trình ý kiến và trách nhiệm pháp lý

Khoản 4 Điều 70 nhấn mạnh yêu cầu tổng hợp đầy đủ, chính xác, tiếp thu và giải trình khách quan, minh bạch, nghiêm túc, thấu đáo. Đây là chuẩn mực để đánh giá chất lượng tham vấn, không chỉ là thủ tục hình thức. Trên thực tế, khi có tranh chấp hoặc khiếu nại liên quan đến quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, hồ sơ tổng hợp ý kiến và báo cáo giải trình thường được xem xét để đánh giá mức độ tuân thủ Điều 70. Việc không công bố công khai ý kiến đóng góp và nội dung giải trình trên trang thông tin điện tử như luật yêu cầu là một dấu hiệu vi phạm nghĩa vụ minh bạch, có thể trở thành căn cứ bị cơ quan có thẩm quyền yêu cầu khắc phục, điều chỉnh.

7. Những cách hiểu sai thường gặp và lưu ý thực tiễn

Một nhầm lẫn phổ biến là coi việc lấy ý kiến chỉ là thủ tục tham khảo, không có giá trị ràng buộc. Thực tế, kết quả tham vấn là dữ liệu bắt buộc phải được phản ánh trong hồ sơ quy hoạch, kế hoạch; cơ quan lập quy hoạch chịu trách nhiệm nếu bỏ qua ý kiến hợp lý mà không giải trình. Một nhầm lẫn khác là cho rằng chỉ cần công khai tại trụ sở hoặc hội trường là đủ; trong khi luật yêu cầu rõ việc công khai trên trang thông tin điện tử và tại nhiều địa điểm để bảo đảm tiếp cận rộng. Trong áp dụng, cần lưu ý: (i) xác định đúng đối tượng bị ảnh hưởng để mời góp ý, nhất là cộng đồng dân cư tại khu vực dự kiến chuyển mục đích sử dụng đất; (ii) lưu giữ và công khai bản điện tử báo cáo thuyết minh, bản đồ quy hoạch; (iii) xây dựng mẫu biểu, biên bản, phiếu lấy ý kiến để chứng minh quá trình tham vấn minh bạch, có thực chất.