Điều 64 Luật Đất đai 2024: Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất quốc gia

1. Vị trí của Điều 64 trong hệ thống quy hoạch đất đai

Điều 64 là mắt xích trung tâm trong điều chỉnh quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất cấp quốc gia, tạo nền tảng để phân bổ chỉ tiêu đất cho các vùng, địa phương và ngành. Quy hoạch sử dụng đất quốc gia mang tính định hướng dài hạn, còn kế hoạch sử dụng đất quốc gia mang tính phân kỳ 5 năm, có chức năng cụ thể hóa việc thực hiện quy hoạch. Người áp dụng cần nhận diện sự phân biệt rõ ràng giữa hai khái niệm này để tránh nhầm lẫn khi xây dựng văn bản dưới luật, chương trình, dự án.

2. Căn cứ lập quy hoạch sử dụng đất quốc gia: bảo đảm tính chiến lược và thực tiễn

Các căn cứ tại khoản 1 cho thấy quy hoạch sử dụng đất quốc gia không chỉ dựa trên nhu cầu hiện tại mà còn gắn chặt với chiến lược phát triển kinh tế – xã hội, quốc phòng, an ninh và quy hoạch tổng thể quốc gia. Điều này phản ánh quan điểm phân bổ đất đai như một nguồn lực chiến lược, phải phục vụ đồng bộ các mục tiêu phát triển và bảo vệ chủ quyền. Bên cạnh yếu tố chiến lược, việc yêu cầu đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế – xã hội, hiện trạng và biến động đất đai, chất lượng và tiềm năng đất đặt ra nghĩa vụ thu thập, xử lý thông tin thực chứng, tránh lập quy hoạch theo cảm tính hoặc theo đề xuất cục bộ. Quy định về kết quả thực hiện quy hoạch kỳ trước là cơ chế phản hồi, buộc cơ quan lập quy hoạch đánh giá mức độ hoàn thành, hạn chế và điều chỉnh phương án quy hoạch cho kỳ mới.

3. Cấu thành căn cứ lập kế hoạch sử dụng đất quốc gia

Khoản 3 nhấn mạnh kế hoạch sử dụng đất quốc gia phải xuất phát từ quy hoạch sử dụng đất quốc gia, đồng thời gắn với kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội và kế hoạch đầu tư công trung hạn của cả nước. Điều này thể hiện quan điểm: kế hoạch sử dụng đất là công cụ phân bổ và hiện thực hóa quy hoạch trong khung thời gian 5 năm, theo năng lực đầu tư và huy động nguồn lực thực tế. Việc bắt buộc xem xét kết quả thực hiện kế hoạch 5 năm kỳ trước là điều kiện quan trọng, tránh tình trạng xây dựng kế hoạch mới mà không kiểm điểm, đánh giá hiệu quả sử dụng đất trong giai đoạn đã qua. Yếu tố khả năng đầu tư, huy động nguồn lực là ranh giới thực tiễn, bảo đảm kế hoạch đề ra phải khả thi về tài chính, không chỉ mang tính mong muốn.

4. Mối quan hệ giữa quy hoạch và kế hoạch, điểm dễ nhầm lẫn

Quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất quốc gia thường bị hiểu lẫn nhau trong thực tế. Quy hoạch đặt ra chỉ tiêu sử dụng đất và cơ cấu các loại đất trong dài hạn theo pháp luật về quy hoạch, trong khi kế hoạch quy định diện tích cụ thể các loại đất theo từng giai đoạn 5 năm

5. Yêu cầu về nội dung theo pháp luật quy hoạch và sự phối hợp liên ngành

Khoản 2 nối Điều 64 với pháp luật về quy hoạch, nghĩa là nội dung quy hoạch sử dụng đất quốc gia phải tuân thủ các yêu cầu chung về trình tự, nội dung và thẩm quyền trong hệ thống quy hoạch quốc gia. Điều này tránh việc xây dựng một “quy hoạch đất đai riêng lẻ” không ăn khớp với các quy hoạch khác (giao thông, đô thị, nông nghiệp, năng lượng...). Cách tiếp cận này yêu cầu cơ quan lập quy hoạch đất đai phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành quản lý lĩnh vực có liên quan, bảo đảm không xung đột, chồng lấn giữa chỉ tiêu sử dụng đất trong các quy hoạch khác nhau.

6. Xây dựng, cập nhật dữ liệu quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất

Khoản 5 đặt ra nghĩa vụ xây dựng và cập nhật dữ liệu quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất quốc gia vào cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai. Đây là điểm mới quan trọng, chuyển từ quản lý trên giấy sang quản lý bằng dữ liệu số, tạo nền tảng cho việc công khai, minh bạch, tra cứu và giám sát việc sử dụng đất ở tầm quốc gia. Khi áp dụng, các cơ quan lập và phê duyệt quy hoạch, kế hoạch cần lưu ý: việc ban hành văn bản không đủ, mà phải đồng thời đảm bảo dữ liệu được chuẩn hóa, cập nhật kịp thời, đồng bộ với cơ sở dữ liệu đất đai. Việc không cập nhật dữ liệu hoặc cập nhật sai lệch có thể dẫn đến xung đột thông tin, gây rủi ro pháp lý cho các quyết định giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất sau này.

7. Lưu ý quan trọng khi vận dụng Điều 64

Khi xây dựng các quyết định, chính sách liên quan đến phân bổ, điều chỉnh chỉ tiêu sử dụng đất cho địa phương, cơ quan áp dụng cần kiểm tra: (i) các căn cứ lập quy hoạch, kế hoạch đã đáp ứng đủ các yếu tố tại khoản 1, khoản 3; (ii) nội dung quy hoạch, kế hoạch có phù hợp với pháp luật quy hoạch và các chiến lược, kế hoạch phát triển, đầu tư công; (iii) dữ liệu quy hoạch, kế hoạch đã được đưa vào cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai và thống nhất với hồ sơ địa phương. Việc bỏ qua bước rà soát này dễ dẫn tới tình trạng văn bản chuyên ngành, quyết định đầu tư sử dụng đất không tương thích với quy hoạch, kế hoạch quốc gia, từ đó phát sinh rủi ro phải điều chỉnh, hủy bỏ hoặc bồi thường.