Điều 251 Luật Đất đai 2024: Bãi bỏ một số điều của các luật, nghị quyết của Quốc hội có liên quan đến đất đai

1. Vị trí và ý nghĩa của Điều 251

Điều 251 thuộc nhóm điều khoản về hiệu lực và xử lý quan hệ pháp luật khi Luật Đất đai 2024 được ban hành. Việc liệt kê rõ các khoản, điều và nghị quyết bị bãi bỏ nhằm tránh chồng chéo, mâu thuẫn giữa Luật Đất đai với các luật chuyên ngành như Luật Quản lý, sử dụng tài sản công, Luật Đường sắt và nghị quyết về đất quốc phòng, an ninh. Qua đó, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật đất đai và tài sản công.

2. Trọng tâm nội dung cần nắm

Thứ nhất, Điều 251 không đặt ra quy phạm nội dung mới về quyền, nghĩa vụ hay trình tự thủ tục, mà chỉ xác định các quy định bị loại khỏi hệ thống pháp luật. Người áp dụng luật cần nhận diện rõ: các khoản được nêu ở điểm a, b khoản 1 không còn là căn cứ pháp lý khi giải quyết vụ việc sau thời điểm Luật Đất đai 2024 có hiệu lực. Thứ hai, việc bãi bỏ Nghị quyết số 132/2020/QH14 chấm dứt cơ chế thí điểm riêng về quản lý, sử dụng đất quốc phòng, an ninh kết hợp kinh tế, đưa các hoạt động này trở về khuôn khổ chung của Luật Đất đai và pháp luật chuyên ngành liên quan.

3. Cấu thành để “kích hoạt” việc bãi bỏ

Điều 251 được “kích hoạt” cùng thời điểm hiệu lực thi hành của Luật Đất đai 2024. Điều kiện áp dụng gồm: (i) có quy phạm được viện dẫn thuộc đúng khoản, điều, nghị quyết bị bãi bỏ theo Điều 251; (ii) quan hệ pháp luật phát sinh, triển khai sau thời điểm Luật Đất đai 2024 có hiệu lực, hoặc đang trong giai đoạn thực hiện mà có quy định chuyển tiếp cho phép áp dụng luật mới. Khi đủ các yếu tố này, cơ quan, tổ chức, cá nhân không dùng các khoản, điều, nghị quyết đã bị bãi bỏ làm căn cứ giải quyết.

4. Những cách hiểu sai và nhầm lẫn thường gặp

Một nhầm lẫn phổ biến là coi Điều 251 chỉ mang tính hình thức nên không cần chú ý khi tra cứu pháp luật. Thực tế, nếu vẫn viện dẫn các khoản, điều đã bị bãi bỏ để làm căn cứ ban hành quyết định hoặc ký kết hợp đồng, văn bản đó có nguy cơ bị xem là trái luật, bị hủy hoặc bị sửa đổi. Một cách hiểu sai khác là cho rằng bãi bỏ đồng nghĩa vô hiệu hóa toàn bộ các quy định của Luật Quản lý, sử dụng tài sản công hoặc Luật Đường sắt liên quan tới đất. Điều 251 chỉ bãi bỏ một số khoản, điều được nêu rõ, các quy định khác vẫn tiếp tục có hiệu lực và phải được áp dụng đồng bộ với Luật Đất đai 2024.

5. Lưu ý khi áp dụng trong thực tiễn

Thứ nhất, khi giải quyết vụ việc có yếu tố đất đai gắn với tài sản công hoặc kết cấu hạ tầng đường sắt, cần rà soát hệ thống viện dẫn pháp lý, loại bỏ các khoản, điều và nghị quyết đã bị bãi bỏ theo Điều 251, đồng thời cập nhật căn cứ mới theo Luật Đất đai 2024 và văn bản hướng dẫn. Thứ hai, đối với các dự án, phương án đang triển khai dưới cơ chế thí điểm theo Nghị quyết 132/2020/QH14, cần xem xét quy định chuyển tiếp, quyết định phê duyệt dự án và hướng dẫn của cơ quan có thẩm quyền để xác định việc tiếp tục, điều chỉnh hoặc chấm dứt cơ chế thí điểm. Thứ ba, trong hoạt động tư vấn, soạn thảo hợp đồng, văn bản nội bộ, cần chủ động thay thế các viện dẫn cũ bằng viện dẫn phù hợp với hệ thống pháp luật sau khi Điều 251 có hiệu lực, nhằm giảm rủi ro pháp lý và tranh chấp.