Điều 25 Luật Đất đai 2024: Nghĩa vụ của công dân đối với đất đai

Ý nghĩa của quy định

Điều 25 thể hiện quan điểm nhất quán của pháp luật đất đai: đất đai không chỉ là đối tượng được khai thác mà còn là tài nguyên phải được sử dụng có kỷ luật, tiết kiệm và tôn trọng lợi ích của cộng đồng. Quy định này đặt nghĩa vụ của công dân ở vị trí trung tâm, nhằm ngăn ngừa tình trạng lấn chiếm, hủy hoại đất, sử dụng tùy tiện hoặc xâm phạm quyền của người sử dụng đất khác. Đây là nền tảng để bảo đảm trật tự quản lý đất đai và ổn định quan hệ sử dụng đất trong thực tế.

Trọng tâm cần nắm

Thứ nhất, nghĩa vụ “chấp hành đúng các quy định của pháp luật về đất đai” là nghĩa vụ bao trùm, áp dụng trong toàn bộ quá trình sử dụng đất, từ tiếp cận, chuyển quyền, sử dụng đến bảo vệ và trả lại đất khi hết căn cứ pháp luật. Người sử dụng đất không thể viện dẫn quyền sử dụng của mình để bỏ qua quy hoạch, mục đích sử dụng, ranh giới, hoặc nghĩa vụ tài chính và nghĩa vụ đăng ký theo luật. Thứ hai, “giữ gìn, bảo vệ và phát triển tài nguyên đất” nhấn mạnh yêu cầu không làm suy thoái, ô nhiễm, hủy hoại hoặc khai thác gây tổn thất lâu dài cho đất. Thứ ba, “tôn trọng quyền sử dụng đất của người sử dụng đất khác” là nguyên tắc hạn chế hành vi xâm lấn ranh giới, cản trở lối đi, gây ảnh hưởng đến việc khai thác hợp pháp của người khác.

Điều kiện để áp dụng trong thực tế

Việc vận dụng Điều 25 thường gắn với các tình huống có hành vi cụ thể trên thực địa: lấn chiếm, cơi nới vượt ranh, sử dụng sai mục đích, gây ô nhiễm đất, làm hư hỏng mốc giới, hoặc cản trở quyền sử dụng hợp pháp của người khác. Khi có tranh chấp hoặc vi phạm, cơ quan có thẩm quyền sẽ đối chiếu hành vi thực tế với hồ sơ địa chính, giấy tờ về quyền sử dụng đất, mốc giới và quy định chuyên ngành liên quan. Vì vậy, yếu tố “kích hoạt” không nằm ở lời cam kết chung chung mà ở hành vi vi phạm hoặc nguy cơ vi phạm nghĩa vụ được luật hóa.

Những cách hiểu sai thường gặp

Một nhầm lẫn phổ biến là cho rằng có quyền sử dụng đất thì được toàn quyền định đoạt theo ý chí cá nhân. Thực tế, quyền sử dụng đất luôn đi kèm giới hạn pháp lý và nghĩa vụ tôn trọng lợi ích, ranh giới, mục đích sử dụng, cũng như các yêu cầu quản lý nhà nước. Một hiểu sai khác là chỉ khi có tranh chấp mới phát sinh nghĩa vụ; trên thực tế, nghĩa vụ tồn tại thường xuyên trong suốt quá trình sử dụng đất và được xem xét cả khi chưa có tranh chấp. Cũng cần lưu ý rằng hành vi “nhỏ” như chiếm dụng phần diện tích giáp ranh, để nước thải gây thoái hóa đất, hoặc dựng vật cản lối đi vẫn có thể bị xem là vi phạm nghĩa vụ theo Điều này.

Lưu ý khi áp dụng

Trong vụ việc cụ thể, cần tách bạch giữa quyền sử dụng đất và cách thức sử dụng đất hợp pháp; có quyền không đồng nghĩa với được làm mọi việc trên thửa đất. Khi đánh giá vi phạm, phải xem xét đồng thời ranh giới, hiện trạng sử dụng, mục đích sử dụng, nguồn gốc đất và tác động đến người sử dụng đất liền kề. Với các tranh chấp ranh giới hoặc hành vi xâm phạm quyền sử dụng đất, việc thu thập hồ sơ địa chính, đo đạc hiện trạng và xác định dấu hiệu suy thoái, ô nhiễm đất là căn cứ quan trọng để áp dụng đúng quy định.