Điều 240 Luật Đất đai 2024: Xử lý đối với người có hành vi vi phạm pháp luật trong quản lý đất đai khi thi hành công vụ
Bình luận Điều 240 Luật Đất đai 2024 về xử lý vi phạm của người thi hành công vụ trong quản lý đất đai, trọng tâm và cách áp dụng.
Điều 240. Xử lý đối với người có hành vi vi phạm pháp luật trong quản lý đất đai khi thi hành công vụ
1. Người có hành vi vi phạm pháp luật trong quản lý đất đai khi thi hành công vụ thì tùy theo tính chất, mức độ vi phạm mà bị xử lý kỷ luật hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật đối với các hành vi vi phạm sau đây:
a) Lợi dụng hoặc lạm dụng chức vụ, quyền hạn làm trái với quy định của pháp luật trong công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, thu hồi đất, trưng dụng đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, xác định nghĩa vụ tài chính về đất đai, quản lý hồ sơ địa chính, đăng ký, cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, Giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà ở và quyền sử dụng đất ở, Giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà ở, Giấy chứng nhận quyền sở hữu công trình xây dựng, Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản gắn liền với đất, Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất, ra quyết định hành chính trong quản lý đất đai;
b) Thiếu trách nhiệm trong quản lý để xảy ra vi phạm pháp luật về đất đai hoặc có hành vi khác gây thiệt hại đến lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất;
c) Vi phạm quy định về lấy ý kiến, công bố, công khai thông tin; vi phạm quy định về trình tự, thủ tục hành chính; vi phạm quy định về báo cáo trong quản lý đất đai.
2. Chính phủ quy định chi tiết các hành vi vi phạm pháp luật trong quản lý đất đai khi thi hành công vụ mà bị xử lý kỷ luật quy định tại khoản 1 Điều này.
Ý nghĩa của quy định
Điều 240 thể hiện quan điểm xử lý nghiêm các sai phạm phát sinh ngay từ phía chủ thể thực thi quyền lực công trong quản lý đất đai. Đây không phải quy định về trách nhiệm của người sử dụng đất, mà là cơ chế kiểm soát hành vi của cán bộ, công chức, người có thẩm quyền khi thực hiện công vụ. Trọng tâm của điều luật là bảo vệ tính liêm chính, minh bạch và hợp pháp của toàn bộ quá trình quản lý đất đai.
Những hành vi bị “kích hoạt” trách nhiệm
Điều luật chỉ được áp dụng khi hành vi vi phạm xảy ra trong quá trình thi hành công vụ và gắn với một trong ba nhóm hành vi được liệt kê tại khoản 1 Điều 240 Luật Đất đai 2024. Nhóm thứ nhất là lợi dụng hoặc lạm dụng chức vụ, quyền hạn để làm trái pháp luật trong các khâu quản lý đất đai; nhóm thứ hai là thiếu trách nhiệm gây vi phạm hoặc thiệt hại; nhóm thứ ba là vi phạm về lấy ý kiến, công khai thông tin, thủ tục hành chính và chế độ báo cáo. Cách thiết kế này cho thấy điều luật bao quát cả hành vi chủ động sai phạm lẫn hành vi buông lỏng quản lý.
Điểm cần nắm khi áp dụng
Điều 240 không tự đặt ra một chế tài cụ thể, mà dẫn chiếu đến việc xử lý kỷ luật hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự theo pháp luật có liên quan. Vì vậy, muốn áp dụng đúng phải xác định đủ ba yếu tố: chủ thể có đang thi hành công vụ hay không, hành vi có thuộc đúng nhóm vi phạm được liệt kê hay không, và mức độ vi phạm đến đâu để chọn hình thức xử lý tương ứng. Đây là điều khoản “mở đường” cho cơ chế xử lý, chứ không phải một điều khoản tự thân quy định tội danh hay hình thức kỷ luật cụ thể.
Nhầm lẫn thường gặp
Nhầm lẫn phổ biến là cho rằng cứ xảy ra sai sót trong hồ sơ đất đai thì mặc nhiên phải xử lý hình sự. Thực tế, Điều 240 phân tầng rất rõ giữa kỷ luật hành chính và trách nhiệm hình sự, việc xử lý phụ thuộc vào tính chất, mức độ và hậu quả của hành vi. Một nhầm lẫn khác là coi mọi vi phạm thủ tục đều nghiêm trọng như nhau; trong khi điều luật chỉ nhấn mạnh những sai phạm có ảnh hưởng thực chất đến quản lý nhà nước hoặc quyền, lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất.
Lưu ý thực tiễn
Khi xem xét một vụ việc cụ thể, cần đối chiếu đầy đủ hồ sơ công vụ, thẩm quyền được giao, trình tự xử lý và hậu quả phát sinh để tránh quy kết cảm tính. Đặc biệt, các lỗi trong quy hoạch, giao đất, cấp giấy chứng nhận, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thường là những điểm dễ phát sinh trách nhiệm nếu có dấu hiệu cố ý làm trái hoặc thiếu trách nhiệm gây thiệt hại. Khoản 2 Điều 240 giao Chính phủ quy định chi tiết các hành vi bị xử lý kỷ luật, cho thấy việc áp dụng trên thực tế phải bám sát các văn bản hướng dẫn và quy định chuyên ngành liên quan.