Điều 225 Luật Đất đai 2024: Công bố, công khai thủ tục hành chính về đất đai

Mục đích điều chỉnh và ý nghĩa thực tiễn

Điều 225 hướng tới bảo đảm minh bạch thủ tục hành chính về đất đai, một lĩnh vực dễ phát sinh tiêu cực do thông tin bất cân xứng. Khi mọi nội dung liên quan thủ tục đều phải công bố theo quy định về kiểm soát thủ tục hành chính, người sử dụng đất có cơ sở để giám sát cơ quan nhà nước, so sánh việc giải quyết hồ sơ thực tế với chuẩn mực pháp lý đã công khai.

Quy định này cũng tạo khuôn khổ thống nhất cho các bộ, ngành, địa phương trong việc công bố thủ tục, tránh tình trạng mỗi nơi công khai một kiểu, gây khó khăn khi tra cứu, áp dụng. Đồng thời, việc gắn Điều 225 với Cổng Dịch vụ công quốc gia, cổng dịch vụ công các cấp thể hiện xu hướng số hóa thủ tục hành chính, giảm lệ thuộc vào tiếp xúc trực tiếp.

Các nội dung bắt buộc phải công khai – trọng tâm cần nắm

Người đọc cần lưu ý Điều 225 không chỉ yêu cầu “công bố” chung chung, mà liệt kê rõ nhóm thông tin tối thiểu phải công khai. Trong đó, quan trọng nhất là: cơ quan có thẩm quyền tiếp nhận và trả kết quả; cơ quan giải quyết; đối tượng thực hiện thủ tục. Nhờ đó, người dân biết mình phải đến đâu, làm việc với cấp nào, tránh bị “chỉ đi chỉ lại” hoặc lợi dụng mạo danh.

Bên cạnh đó, thời gian giải quyết từng thủ tục, thành phần và số lượng hồ sơ, quy trình, trách nhiệm giải quyết, cùng nghĩa vụ tài chính, phí, lệ phí đều phải nêu rõ. Đây là cơ sở để người yêu cầu có thể yêu cầu giải thích, khiếu nại nếu hồ sơ bị kéo dài quá thời hạn, yêu cầu thêm giấy tờ ngoài danh mục hoặc thu các khoản chi phí không đúng, không có trong nội dung công khai.

Điều kiện “kích hoạt” trách nhiệm công bố, công khai

Trách nhiệm công bố, công khai theo Điều 225 phát sinh sau khi thủ tục hành chính đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt. Khi đó, không chỉ thủ tục mới, mà cả sửa đổi, bổ sung, thay thế, bãi bỏ thủ tục cũng phải được cập nhật vào bộ thủ tục hành chính và công bố theo quy định về kiểm soát thủ tục hành chính.

Cần phân biệt: quyết định phê duyệt thủ tục là cơ sở pháp lý nội bộ; còn việc công bố, niêm yết, đăng tải là nghĩa vụ tiếp theo, nhằm bảo đảm hiệu lực trên thực tế. Nếu thủ tục đã được phê duyệt mà chưa công khai đúng, đủ, thì cơ quan có thẩm quyền chưa hoàn thành nghĩa vụ theo Điều 225 và người dân có quyền phản ánh, kiến nghị trong khuôn khổ pháp luật về kiểm soát thủ tục hành chính.

Hình thức công khai và một số hiểu nhầm thường gặp

Điều 225 quy định hình thức công khai không chỉ dừng ở niêm yết tại trụ sở cơ quan tiếp nhận hồ sơ và trả kết quả, mà còn phải đăng trên Cổng Dịch vụ công quốc gia, cổng dịch vụ công cấp Bộ, cấp tỉnh, trang thông tin điện tử Ủy ban nhân dân cấp huyện, cấp xã. Việc công khai đa kênh này giúp người dân có thể tra cứu từ xa, không phụ thuộc vào giờ làm việc hoặc vị trí địa lý.

Một nhầm lẫn thường gặp là cho rằng chỉ cần niêm yết tại bộ phận một cửa là đủ. Thực tế, Điều 225 yêu cầu kết hợp niêm yết thường xuyên với công khai trên môi trường điện tử; bỏ sót một trong các kênh này là không đầy đủ. Ngoài ra, có nơi chỉ dán tóm tắt hoặc văn bản cũ nhưng lại cập nhật chậm trên cổng dịch vụ công, điều này đi ngược mục tiêu minh bạch và dễ dẫn đến việc áp dụng sai thủ tục, mẫu đơn, mức thu.

Lưu ý khi áp dụng trong thực tiễn

Khi thực hiện thủ tục đất đai, người dân và doanh nghiệp nên đối chiếu hồ sơ, thời hạn, phí, lệ phí được yêu cầu trên thực tế với nội dung đã công khai. Nếu có chênh lệch, yêu cầu cán bộ giải thích, viện dẫn căn cứ pháp luật; nếu không thỏa đáng, có thể phản ánh đến cơ quan cấp trên, bộ phận kiểm soát thủ tục hành chính hoặc qua kênh trực tuyến trên Cổng Dịch vụ công.

Đối với cơ quan nhà nước, Điều 225 đòi hỏi phải thường xuyên rà soát, cập nhật bảng niêm yết và thông tin trên cổng điện tử ngay khi có quyết định sửa đổi, thay thế thủ tục. Việc công khai không đầy đủ hoặc công khai nhưng nội dung mâu thuẫn, lỗi thời có thể trở thành căn cứ bị khiếu nại, tố cáo, đồng thời ảnh hưởng đến tính hợp pháp của một số yêu cầu phát sinh trong quá trình giải quyết hồ sơ (ví dụ yêu cầu giấy tờ ngoài danh mục hoặc thu thêm các khoản chi ngoài phần đã công khai).