Điều 212 Luật Đất đai 2024: Đất tín ngưỡng

Phạm vi áp dụng của đất tín ngưỡng

Điều 212 không chỉ định nghĩa một loại đất, mà còn khoanh vùng đối tượng sử dụng rất cụ thể: đất gắn với công trình tín ngưỡng như đình, đền, miếu, am, nhà thờ họ và các công trình tín ngưỡng khác. Điểm đáng chú ý là chùa chỉ được xếp vào nhóm này khi không thuộc trường hợp quy định tại khoản 1 Điều 213 Luật Đất đai 2024. Vì vậy, việc xác định đúng bản chất công trình là bước đầu tiên để áp dụng đúng chế độ pháp lý của đất.

Nguyên tắc cốt lõi: dùng đúng mục đích, đúng quy hoạch

Quy định tại khoản 2 thể hiện quan điểm nhất quán của pháp luật đất đai: đất tín ngưỡng vẫn là đất phải được quản lý theo quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất, không phải vùng “miễn trừ” khỏi trật tự quản lý nhà nước. Người sử dụng đất không được tự ý chuyển hóa công năng sử dụng, mở rộng hoạt động ngoài phạm vi được phép, hoặc xây dựng trái với quy hoạch xây dựng đã được phê duyệt. Đây là căn cứ quan trọng để xử lý các trường hợp lấn sang mục đích kinh doanh, dịch vụ hoặc xây dựng công trình không phù hợp.

Điểm mới cần lưu ý: sử dụng kết hợp thương mại, dịch vụ

Khoản 3 cho phép sử dụng đất tín ngưỡng kết hợp thương mại, dịch vụ nhưng đặt ra điều kiện kiểm soát chặt theo khoản 2 Điều 218 Luật Đất đai 2024. Nghĩa là hoạt động dịch vụ không tự động được chấp nhận chỉ vì nằm trong khuôn viên công trình tín ngưỡng; việc kết hợp phải đáp ứng đầy đủ yêu cầu pháp luật về mục đích, phạm vi và điều kiện thực hiện. Trong thực tiễn, đây là điểm dễ phát sinh nhầm lẫn giữa hoạt động phục vụ nhu cầu tín ngưỡng hợp pháp với hoạt động kinh doanh mang tính thương mại thuần túy.

Những nhầm lẫn thường gặp

Một là đồng nhất mọi công trình tôn giáo, tín ngưỡng với cùng một chế độ đất, trong khi Luật Đất đai phân biệt rõ đất tín ngưỡng và đất tôn giáo. Hai là cho rằng đất tín ngưỡng được sử dụng linh hoạt theo nhu cầu cộng đồng mà không cần bám quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất. Ba là xem việc có hoạt động dịch vụ trong khu vực tín ngưỡng là đương nhiên hợp pháp, trong khi pháp luật chỉ cho phép khi đáp ứng điều kiện chặt chẽ.

Giá trị thực tiễn khi áp dụng

Khi xử lý tranh chấp, cấp phép xây dựng, kiểm tra hiện trạng hoặc xác định nghĩa vụ của người quản lý, điều quan trọng nhất là chứng minh: đất đó có đúng là đất tín ngưỡng hay không, công trình gắn liền có đúng tính chất tín ngưỡng hay không, và việc sử dụng hiện tại có phù hợp quy hoạch, kế hoạch hay không. Nếu có hoạt động dịch vụ đi kèm, cần tách bạch giữa phần phục vụ sinh hoạt tín ngưỡng và phần khai thác thương mại để đánh giá tính hợp pháp. Điều 212 vì vậy là điều khoản định danh và định hướng quản lý, chứ không phải căn cứ để hợp thức hóa mọi hoạt động diễn ra trong khuôn viên cơ sở tín ngưỡng.